İSTANBUL


istanbulİSTANBUL

 

Koordinatlar41°01′N, 28°58′E(Harita)

İSTANBUL; TARİHİYLE, GÜZELLİĞİYLE, AVRUPA VE ASYAYI BAĞLAYAN ÖZELLİĞİYLE…BİR DÜNYA ŞEHRİ!

—  Büyükşehir  —

Üstte Eminönü

Slogan: Yedi Tepeli Kent

İstanbul’un il genelindeki konumu

İstanbul ilinin Türkiye‘deki konumu

İstanbul

İstanbul’un Türkiye‘deki konumu

Koordinatlar:41°01′N 28°58′E

Ülke

 Türkiye

Bölge

Marmara

İl

İstanbul

İdari birimler

39 ilçe[göster]
Yönetim

 – Belediye başkanı

Kadir Topbaş (AK Parti)

 – Vali

Hüseyin Avni Mutlu
Yüz ölçümü

 – Kent

5,343 km² (2,1 sq mi)
Rakım 100 m (328 ft)

En yüksek Rakım

537 m (1.762 ft)

En düşük rakım

0 m (0 ft)
Nüfus (2010)

 – Yoğunluk

2,392/km² (6,2/sq mi)

 – Şehir

13,183,052
[1]

Zaman dilimi

DAZD (+2)

 – Yaz (YSU)

DAZD (+3)

Alan kodu

(+90) 212 (Avrupa yakası)
(+90) 216 (Asya yakası)

Web sitesi: istanbul.gov.tr

İstanbulTürkiye‘nin en kalabalık, iktisadi ve kültürel açıdan en önemli şehri.[2][3][4]İktisadi büyüklük açısıdan dünyada 34., nüfus açısından belediye sınırları göz önüne alınarak yapılan sıralamaya göre Avrupa’da, Moskova’dan sonra, ikinci sırada gelir.[5][6]

İstanbul Türkiye’nin kuzeybatısında, Marmarakıyısı ve Boğaziçi boyunca,Haliç‘i de çevreleyecek şekilde kurulmuştur.[7]İstanbul kıtalararası bir şehirolup, Avrupa‘daki bölümüneAvrupa Yakası veya Rumeli Yakası, Asya‘daki bölümüne ise Anadolu Yakası veya Asya Yakası denir. Tarihte ilk olarak üç tarafı Marmara Denizi, Boğaziçi ve Haliç’in sardığı bir yarım ada üzerinde kurulan İstanbul’un batıdaki sınırını İstanbul Surlarıoluşturmaktaydı. Gelişme ve büyüme sürecinde surların her seferinde daha batıya ilerletilerek inşa edilmesiyle 4 defa genişletilen şehrin [8] 39 ilçesi vardır.[9] Sınırları içerisinde ise büyükşehir belediyesi ile birlikte toplam 40 belediye bulunmaktadır.

Dünyanın en eski şehirlerinden biri olan İstanbul, M.S. 330 – 395 yılları arasında Roma İmparatorluğu, 395 – 1204 ile 1261 – 1453 yılları arasında Doğu Roma İmparatorluğu, 1204 – 1261 arasında Latin İmparatorluğuve son olarak 1453 – 1922 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu‘na başkentlikyaptı.[10] Ayrıca, hilafetinOsmanlı İmparatorluğu’na geçtiği 1517’den, kaldırıldığı 1924’e kadar, İstanbul Sünni İslam‘ın da merkezi oldu.[11]

Konu başlıkları

Etimoloji

İstanbul’un tarihi

Byzantion
Byzantium
Augusta Antonina
Nova Roma
Konstantinopolis
Kostantiniyye
İstanbul
İstanbul’un fethi
İstanbul’un işgali

İstanbul’a çağlar boyunca değişik adlar verilmiştir. Bu kent adları, kent tarihinin farklı dönemleriyle ile ilişkilidir. Bu adlar tarihsel sırayla, ByzantionAugusta AntoninaNova RomaKonstantinopolisKostantiniyyeİslambol ve bugünkü İstanbul adlarıdır.

Byzantion

Byzantion (YunancaΒυζάντιονLatinceByzantium), İstanbul’un bilinen ilk adıdır. MÖ 667’de Antik Yunanistan‘daki Megarakent devleti‘nden gelen Dorlu Yunanlı yerleşimciler bugünkü İstanbul üzerinde bir koloni kurdu ve yeni koloniye kralları Byzas veya Byzantas’ın (Yunanca: Βύζας veya Βύζαντας) şerefine Byzantion adını verdiler.[12][13]

Byzantium, orijinal adı Byzantion olan antik kentin adının 1. yüzyılda, kenti Romalılar ele geçirince, onlar tarafından Latinceleştirilmiş hâlidir.

Augusta Antonina

Augusta Antonina, İstanbul’un 3. yüzyılın başında Roma İmparatoru Septimius Severus tarafından oğlu Antonius’un (sonraki Roma İmparatoru Caracalla) şerefine koyduğu kentin kısa süreli adıdır.[14]

Nova Roma

330 yılında Roma İmparatoru I. Konstantin tarafından kent Roma İmparatorluğu‘nun başkenti ilan edilince, kente Latince “Yeni Roma” anlamına gelen Nova Roma (Yunanca: Νέα ΡώμηNea Roma) adını koydu ve bu adı teşvik etmeye çalıştıysa da bu ad hiç benimsenmedi.[15]

Konstantinopolis

Ancak 337 yılında İmparator I. Konstantin’in ölümüyle kentin adı, onun şerefine “Konstantin’in kenti” anlamına gelen Konstantinopolis‘e (Yunanca:ΚωνσταντινούπολιςKōnstantinoúpolis, Latinceleştirilmiş:Constantinopolis) çevrildi. KonstantinopolisDoğu Roma (Bizans) İmparatorluğu boyunca kentin resmi adı olarak kaldı. Ama Konstantinopolis, kentin yerlileri tarafından sadece Yunanca “kent” anlamına gelen (ΠόλιςPolis) olarak anılırdı.[16]

1453 yılında Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmed önderliğinde Osmanlı İmparatorluğu tarafından fethinden sonra bile, Konstantinopolis, Batı’da kullanılan en yaygın ad olarak kaldı. 29 Ekim 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra bile, Cumhuriyet’in neredeyse ilk 7 yılı boyunca Konstantinopolis adı Batılılar tarafından kullanılmaya devam edildi.

Kostantiniyye

Kostantiniyye (Arapçaالقسطنطينيةal-QusaniniyahOsmanlı TürkçesiقسطنطينيهKostantiniyye), Konstantinopolis’in Arapça şeklidir ve kentin İslam dünyasında bilinir hâle gelen ve en çok kullanılan adı oldu. Yunancada “Konstantin’in kenti” anlamına gelen Konstantinopolis’in aksine, Kostantiniyye Arapça’da “Konstantin’in yeri” anlamına geliyor.

1453 yılında fetihten sonra, kent Osmanlı İmparatorluğu’nun dördüncü başkenti ilan edildi ve Kostantiniyye Osmanlı İmparatorluğu tarafından kentin resmî adı olarak kullanıldı ve 1923 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşüne kadar, çoğu zaman bu ad kullanımda kaldı. Örneğin Osmanlı İmparatorluğu ve mahkemeleri,Kostantiniyye’de yayımlanan resmî belgelerin kaynağını belirtmek için, “be-Makam-ı Darü’s-Saltanat-ı Kostantiniyyetü’l-Mahrusâtü’l-Mahmiyye” gibi başlıklar kullanılırdı.[17]

Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde de şehir için kullanılan adlardan birisi de “Kostantiniyye”’dir.[18]

Ancak, bazı dönemlerde Osmanlı yetkilileri kent için diğer adlardan yanaydı. Hem kent için hem de Osmanlı hükümetini tanımlamak ve diplomatik yazışmalar için özellikle bu yüceltici adlar eş anlamlı kullanılırdı ve teşvik edilirdi:

  • Dersaadet (Arapça: در سعادت, “Mutluluk Kapısı”)
  • Derâliye (Arapça: در عاليه, “Yüce Kapı”)
  • Bâb-ı Âli (Arapça: باب عالی, “Yüce Kapı”)
  • Pâyitaht (Farsçaپایتخت, “Tahtın Ayağı” veya “Başkent”)
  • Asitane (Farsça: آستانه, “Devletin Eşiği”).

İslambol

Tarihte şehir için kullanılan adlar içinde İslambol, dar kullanım alanına sahip olsa da kayıtlarda görülen adlardandır. Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde “Kostantiniyye” adıyla beraber birçok cildinde söz konusu “İslambol” (اسلامبول) kelimesi de kullanılmıştır. Söz konusu seyahatnamede bu ad, diğer adlardan daha yoğun bir kullanıma sahiptir.[19]

İstanbul

Etimolojik olarak, İstanbul adının kökeni (Türkçe sesletim: [isˈtanbuɫ], ve halk arasında bazen [ɯsˈtambuɫ]Ortaçağ (Bizans) Yunancası’nda “kent’e” veya “kent’de” anlamına gelen (Yunanca telaffuz:[εἰς τὴν Πόλιν], [is tin ˈpolin]) kelimelerinin Türkçeleştirilmesiyle oluşmuştur.[20]

İstanbul adı, 10. yüzyıldan beri (farklı şekillerde) Arap kaynaklarında ve 11. yüzyıldan beri Türk kaynaklarında geçmektedir. Ayrıca İstanbul adı, 1453 fethinden önce bile Türkçede özellikle Türk halkı arasında kent için kullanılırdı.[21]

Osmanlı İmpartorluğu’nda ilk dönem belgelerinde[22] İstanbul adı Osmanlı Türkçesi’nde, ( استانa-sitan veya i-stan), olarak geçti ve Arapça’da i-stan “güzellikler diyarı” anlamına gelir. Son dönem belgelerinde[23] ise ( استانبولa-stan-bol veya i-stan-bul) olarak geçti.

İstanbul, Osmanlı döneminde resmi ad olmasa da, resmi belgelere girdi ve sıkça kullanıldı. Ayrıca Osmanlı Ordusu’nda İstanbul’un merkez ordu komutanı için resmenİstanbul ağası ve İstanbul’un en yüksek sivil hakimi için resmen İstanbul efendisi sıfatları kullanılırdı. Bu sıfat daha sonra prestijli bir hâl alıp gayriresmi olarak kültürlü ve görgülü İstanbullular için kullanılmaya başlandı.[24]

29 Ekim 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra bile, Cumhuriyet’in neredeyse ilk 7 yılı boyunca Konstantiniyye ve yurtdışında Batılılar tarafındanKonstantinopolis adları kullanılmaya devam edildi.

Ancak, 28 Mart 1930 yılında Türk Posta Hizmet Kanunu ile kentin adı resmen değiştirilerek İstanbul adını almıştır. Konstantinopolis (ve Konstantiniyye) adı ise tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Ayrıca Türk makamları yabancılardan kendi dillerinde kentin tek adı olarak resmen İstanbul adını kullanılmasını talep etmiştir ve uygulamaya koymuştur. Cumhuriyet dönemiyle birlikte İstanbul kentin resmi ve uluslararası adı ilan edildikten sonra “Konstantinopolis” adının mektuplarda veya diğer yazışmalarda ve uluslararası alanlarda kullanılması yasaklandı. Örneğin yurtdışından İstanbul’a gönderilen mektuplarda adres olarak “Konstantinopolis” (yanındaİstanbul yazsa bile) yazıldıysa bu mektuplar geri gönderilmeye başlandı.[25][26]

Tarih

Ana madde: İstanbul’un tarihi

Genel tarih

İstanbul’daki Tarihi Yerler*

UNESCO Dünya Miras Listesi


Ülke  Türkiye
Tür Kültürel
Kriter i, ii, iii, iv
Referans 356
Bölge** Avrupa ve Asya

Tescil bilgisi

Tescil 1985  (9. Oturum)
Dünya Mirası resmi listesi.
** UNESCO resmi sınıflandırması.

İstanbul, yerleşim tarihi son yapılan Yenikapı‘daki kazılarla bulunan liman doğrultusunda 8500 yıl, kentsel tarihi yaklaşık 3 bin, başkentlik tarihi 1600 yıla kadar uzanan Avrupa ile Asya kıtalarının kesiştiği noktada bulunan bir dünya kentidir.[kaynak belirtilmeli] Şehir çağlar boyunca farklı uygarlık ve kültürlere ev sahipliği yapmış, yüzyıllar boyu çeşitli din, dil ve ırktan insanların bir arada yaşadığı kozmopolit ve metropolit yapısını korumuş ve tarihsel süreçte eşsiz bir mozaik hâlini almıştır. Uzun zaman dilimleri boyunca her alanda merkez olmayı ve iktidarda kalmayı başaran dünyadaki ender yerleşim yerlerinden biri olan İstanbul geçmişten günümüze bir dünya başkentidir.

İstanbul’un tarihi ana hatlarıyla beş büyük döneme ayrılabilir:

  • Tarih öncesi dönemi
  • Byzantion dönemi
  • Konstantinopolis dönemi
  • Konstantiniyye dönemi
  • İstanbul dönemi

Tarih öncesi çağlar

İstanbul’un tarihi üç yüz bin yıl önceye kadar uzanmaktadır. Küçükçekmece Gölü kenarında bulunan Yarımburgaz mağarasında yapılan kazılarda insan kültürüne ait ilk izlere rastlandı.[27] Bu dönemde gölün çevresinde Neolitik ve Kalkolitik insanların yasadığı sanılmaktadır. Çeşitli dönemlerde yapılan kazılarda, Dudullu yakınlarında Alt Paleolitik Çağ’a, Ağaçlı yakınlarında ise, Orta Paleolitik Çağ ile Üst Paleolitik Çağ’a özgü aletlere rastlandı.[28]

Kuruluş dönemi ve Byzantion

İstanbul’un en önemli tarihi yapılarından Galata Kulesi, 2010

2008 yılında İstanbul metrosu için yapılan Marmaray tüp geçidi kazıları sırasında Cilalı Taş Devri‘nin sürdüğü MÖ 6500’lü yıllara ait kalıntılara rastlanan şehrin,[29][30][31] Anadolu Yakası’ndaki Fikirtepe’de yapılan kazılarda ise Bakır Çağı‘nın sürdüğü MÖ 5500–3500 yıllarına ait kalıntılar bulundu.[32] Bunun yanında Kadıköy‘de Fenikelilere ait kalıntılar bulundu. Traklar, kentin yakınlarına MÖ 13. yüzyıl ve 11. yüzyıllarda Semistra kentini kurdu.[33] Kral Lygos zamanında Sarayburnu‘na, bugünkü Topkapı Sarayı‘nın bulunduğu yerde bir Akropolis kuruldu. MÖ 685’te Megara‘dan gelen Yunanlar burada bir koloni kurdu, Kral Byzas’ın hükümsürdüğü MÖ 667 yılında ise Byzantion kuruldu.[34] Kente Roma İmparatorluğu hakim olunca, kentin adı Septimius Severus tarafından kısa süreliğine oğlunun adı Augusta Antonina kondu,[35] ardından İmparator I. Konstantin zamanında kent Roma İmparatorluğu‘nun başkenti ilan edildi. Bu sırada Nova Roma olarak değiştirilen kentin adı benimsendi ve 337 yılında İmparator I. Konstantin‘in ölümüyleKonstantinopolis‘e çevrildi.

Bizans İmparatorluğu Dönemi

Bizans Dönemi’nin en önemli eserlerinden Aya SofyaMüzesi, 2004

Bu dönem 324 – 1453 yılları arasını kapsadı. I. Konstantinus şehri ele geçirip Roma İmparatorluğu’nun başkenti yaptıktan sonra, şehir ayrıca Roma’nın doğusunun yönetim merkezi oldu. Romalı nüfusu bu dönemde, Romalı soyluların göçü de dahil olmak üzere önemli boyutta arttı. Bu dönemde; yeni bir mimari yapıyla şehir oldukça genişledi. 100.000 kişilik bir hipodromun (Sultanahmet Meydanı) yanı sıra, limanlar ve su tesisleri yapıldı.

Konstantinus’un döneminde şehre Nova Roma dese de; 11 Mayıs 330 da şehrin ismi Konstantinopolis oldu. Döneminde Dünya’nın en büyük katedrali olan Ayasofya‘yı 360’da kuran Konstantin; böylece Roma İmparatorluğu’nun dinini de Hıristiyanlık olarak değiştirdi.Pagan Roma dinine inanan batı ile ilk kopuş da bu dönemde başladı. Her ne kadar; Bizans İmparatorluğu I. Theodosius‘un ölümü ile başlasa da; Bizans İmparatorluğu Konstantinus Hristiyanlığı getirmesine duyduğu saygıdan kendisini hep bir Bizans İmparatoru olarak gördü; 1453’deki çöküşüne kadar da 10 İmparatorunun daha ismi Konstantinus oldu. Bu dönemde İstanbul’un rolü oldukça stratejikti; Avrupa ve Asya arasında bir kapı oldu. Bu vesile ile, ticaretkültür ve diplomasinin yapıldığı bir merkezdi. Bu dönemde şehrin ismi “Poli” (şehir) de oldu.[36]

476’da Batı Roma’nın yıkılması sonrasında da; Batı Roma İmparatorluğu’ndaki Romalıların büyük bir çoğunluğu buraya göç etti, ve Bizans İmparatorluğu’nun da başkenti İstanbul oldu. 543’de nüfusun yarısının ölümüne sebebiyet veren veba salgınından sonra; şehir İmparator I. Jüstinyen döneminde yeniden inşa edildi.

700lü yıllarda Sasaniler ve Avarlar’ın saldırısına uğrayan şehir; 800lü yıllarda Bulgarlar ve Arapların, 900lü yıllarda ise Ruslar ve Bulgarların saldırısına uğradı.

Ancak; saldırılar arasında en yıkıcı olanı 1204 yılında oldu. Haçlılar tarafından; 4. Haçlı Seferi’nde 1204 yılında ele geçirilen şehir yağmalandı; halkın büyük bir çoğunluğu şehirden kaçtı; yoksul ve enkaz içinde bir kente dönüştü. Bunun sebebi Batı Roma’da büyüyen Latinlerin; Katolik Hristiyanlık anlayışı ile Bizans’daki OrtodoksHristiyanlık inanışı arasındaki farklılıklar ve uyumsuzluklardır. Bu dönem sonrasında, 1261 yılında Palailogos Hanedanından; Michael VIII Palaeologus şehri tekrar ele geçirmiş ve Latin’lerin dönemini sona erdirdi.

Bu dönemden sonra giderek küçülen Bizans; Osmanlı İmparatorluğu tarafından 1391’den sonra kuşatılmaya başlandı; en sonunda 29 Mayıs 1453’de Osmanlı İmparatorluğu‘nun himayesine geçti. İstanbul’un fethi, Dünya tarihinde Orta Çağ‘ın sonunu simgelemektedir.

Bizans’ın son imparatoru Konstantin fetihten önce İstanbul’u çok iyi savunuyordu.Suda bile yanan Grejuva,deniz seferlerini zorlaştırıyordu.Surların güçlülüğü ise şehre girmeyi %70-80 oranında zorlaştırıyordu.Fakat Fatih Sultan Mehmet,zoru başararak yeni bir çağ açtı…

Osmanlı İmparatorluğu dönemi

19.yüzyıl sonlarında Galata Köprüsü ve arka plandaYeni Camii,İstanbul.

Bu dönem 1453 – 1923 yılları arasını kapsadı. 29 Mayıs 1453’de; Osmanlı İmparatorluğu padişahı Fatih Sultan Mehmet‘in 53 gün süren kuşatması sonrasında; İstanbul Osmanlı’nın 4’üncü ve son başkenti oldu.

Osmanlının ele geçirmesinden sonra; Topkapı Sarayı ve Kapalı Çarşı‘nın da kurulması ardından bir çok okul vehamam açıldı. Dünya’nın ve İmparatorluğun dört bir yanından insanların taşındığı şehirde Yahudilerin,Hıristiyanların ve Müslümanların beraber yaşadığı kozmopolit bir toplum oluştu. Bizans döneminden kalan, eski binalar ve surlar onarıldı.[37] Fetihten 50 yıl sonra; Dünya’nın en büyük şehirlerinden biri hâline gelen İstanbul’da “Küçük Kıyamet” olarak da adlandırılan; 14 Eylül 1509 İstanbul Depremi sonrasında (8 şiddetinde olduğu ileri sürülmektedir); 45 gün süren artçı sarsıntılarla binlerce bina yıkıldı ve bir çok insan yaşamını kaybetti.[38]

1510 yılında; Sultan II. Beyazıd; 80.000 kişinin çalışmasıyla şehri yeniden kurdu. Günümüzde de varolan eserlerin büyük bir çoğunluğu bu dönemden kaldı. Mimar Sinan‘ın camileri ve diğer binaları kurduğu Kanuni Sultan Süleyman döneminde; mimari ve sanat konularına önem verildi. Lale Devri döneminde; SadrazamNevşehirli Damat İbrahim Paşa 1718 yılından itibaren; itfaiye‘yi kurdu, ilk matbaayı açtı ve fabrikalar kurdu. 3 Kasım 1839’da ilan edilen Tanzimat Fermanı sonrasında da batılaşma süreci hızlandığı dönemde bir çok alanda yenilikler yaşandı.[39]

Haliç‘in üzerine köprü; Karaköy‘e tünel, demiryolları, kentin içindeki deniz taşımacılığı, belediye örgütlerinin, hastanelerin kurulmasıyla modern bir şehir hâlini alan İstanbul, 1894 yılında Üçyüzon Depremi ile birlikte tekrar büyük bir zarar gördü. I. Dünya Savaşı‘nın sonlarında ise 13 Kasım 1918’de İtilaf Devletleri donanmasınca da işgal edildi.[40] İstanbul’un 2500 yıllık başkentlik dönemi 29 Ekim 1923’de sona erdi.

1890lı yıllarda Galata Kulesi‘nden manzara.

Osmanlı ve Bizans kayıtlarında, 1402’de Yıldırım Bayezıd döneminde İstanbul’un alınması amacıyla yapılan kuşatma kaldırılırken, yapılan anlaşma gereği Sirkeci’de bir Türk mahallesi kurulması şartına uygun olarak Göynük ve Taraklı’dan 760 hane Manav İstanbul’a yerleştirildi. Yani İstanbul’a yerleştirilen ilk yerli Türklerin, bu yöreden giden Manavlar olduğu kaynaklarca da doğrulanmaktadır. Özellikle Anadolu Yakası’ndaki Türklerin kökeni manavlardır.[41]

Cumhuriyet dönemi

Eğer dünya tek bir ülke olsaydı, başkenti İstanbul olurdu.

Napolyon Bonapart[42]

Cumhuriyet sonrası 1923-1950 yılları arasında fiziksel atılımlar oldu. 1900’lerin başında 1 milyon olan nüfus, 1927’de 690.000’e düştü, 1935’de 740.000 ve 1945’de tekrar 900.000’e ulaştı.[43] 1950’lerdeBalkanlar‘dan göç alan şehirde, bu dönemde şehirleşmede gecekondular ön plana çıkmaktadır. 1960’larda ise gecekonduların yanında, apartmanlaşma başladı. 1970’lerde ise hızlı nüfus artışı ile konut ve ulaşım sorunları önem kazandı. Bu dönemde otomobil sayısının artması ve sonucunda trafiğin artması Boğaziçi Köprüsü‘nün yapılmasında etkili oldu ve ulaşımda önemli bir noktaya varıldı. İstanbul metropoliten alanı 1970-1975 yılları arasında merkezde 50 kilometre yarıçaplı iken 1980’de 60 kilometre yarıçapa ulaştı. 1990’ların nüfus artışı, nüfusun dış taraflara yayılması ile sonuçlandı ve sonucunda İETT‘nin yetersiz gelmesi ile dolmuş ve minibüsler bu açığı kapatmaya çalıştılar. 70’li yıllarda eski hızı ile olmasa da imar faaliyetleri canlanan şehirde 1973 yılında Boğaziçi Köprüsü açıldı.[44]

Sanat

Kent, çok kez el değiştirip, yıprandığından kentte, Roma İmparatorluğu Dönemine ait fazla yapı kalmadı.Kalanlar içinde en önemlileri: 330 yılında İmparator I. Konstantin onuruna kentin yedi tepesinden birine dikilen anıt. Sütun her biri 3 ton ağırlığında ve 3 metre çapında olan bileziklerle birbirine bağlanmış toplam 8 adet sütun ve bir kaidenin üst üste konulmasıyla oluşturuldu.[31] Bu dönemden günümüze kalan bir başka yapı da Bozdoğan Kemeri’dir. Kentin su rezerv sisteminin inşası İmparator Hadrianus döneminde başladı.[32] I. Konstantin zamanında kentin yeniden yapılanması ve büyümesiyle birlikte hızla artan nüfusun ihtiyacını karşılamak için sistemin daha da genişletilmesine gerek duyuldu.[33] Kemer, suyunu Kağıthane ile Marmara Denizi[34] arasında kalan tepelerin yamaçlarından alan ve Trakya’nın tepelik bölgelerinden kente kadar uzanarak kentin su gereksinimini karşılayan geniş kemerler ve kanallar sisteminin son noktasında yer aldı. O zamanlar kente gelen bu su, toplam kapasitesi 1 milyon metreküpten fazla olan üç açık ve Yerebatan Sarnıcı gibi yüzden fazla yeraltı sarnıcında depolandı.[35] Bugün Sultanahmet Meydanı olarak bilinen Hipodrum Meydanı ise Circus Maximus tarafından inşa edildi.

Doğu Roma İmparatorluğu

Doğu Roma İmparatorluğu, kentte bin yıl kadar hüküm sürdü ve burayı başkent olarak kullandı. Bu özelliğinden dolayı İstanbul’da çok sayıda Doğu Roma yapısı vardır. Bunların en önemlileri Eminönü‘nde toplanmıştır. Bu yapılar içinde en önemlisi, kilise olarak açılan Ayasofya Müzesi‘dir. Ayasofya Doğu Roma İmparatoru I. Jüstinyentarafından M.S. 532 – 537 yılları arasında inşa ettirilmiş bazilika planlı bir patrik katedrali olup, 1453 yılında İstanbul’un Türkler tarafından fethedilmesiyle Fatih Sultan Mehmet tarafından camiye dönüştürüldü ve günümüzde müze olarak hizmet verir.[45][46] Ayasofya’dan sonra yapılan önemli yapılardan biri Fethiye Camisi‘di. Kilise olarak, 13. yüzyıl sonlarında Doğu Roma‘nın ileri gelenlerinden Mihail Glabas Tarkaniotes tarafından inşa ettirildi.[47] İstanbul’un fethinden sonra 1454 yılında patrikhane olarak kullanıldı, 1590 yılında İran savaşlarında Gürcistan ve Azerbaycan‘ın fethedilmesiyle, fethin hatırası olarak camiye dönüştürüldü. Gene önemli yapılardan Kariye Müzesi, manastır olarak 534 yılında Doğu Roma İmparatoru I. Jüstinyen döneminde Aziz Theodius tarafından yapıldı. 11. yüzyılda I. Aleksios‘un kayınvalidesi Maria Doukaina tarafından yeniden inşa ettirildi. 1204-1261 yıllarındaki Latin İmparatorluğu döneminde harap olan manastır, Theodoros Metokhites tarafından 14. yüzyılda onarıldı. Dış narteks ve parekklesion bu dönemde yapıya eklendi.

Osmanlı İmparatorluğu

Yeni Barok tarzda yapılan Ortaköy’deki Büyük Mecidiye Camii

İmparatorluk devri boyunca sayısız eser yapılmıştır. Saray tipi 19. asırda Batı‘dan gelerek girmiştir. Bir asır yaşayan ve son yarım asrını mimarbaşı olarak geçiren Sinan şu eserleri yapmıştır. 81 cami, 50 mescid, 55 medrese,19 türbe, 14 imaret, 3 hastahane, 7 su bendi (baraj), 8 köprü, 16 kervansaray, 33 saray, 32 hamam, 6 mahzen, 7 d’arulkurrâ. Bu 441 eser bütün imparatorluğa dağılmıştır.[48]1839 yılında Tanzimat Fermanı‘nın ilanı ile Avrupalılaşma yolunda önemli adımlar atılmıştır. Osmanlı, 18. yüzyılın sonlarına doğruAvrupa tarzını benimsemiş ve bunu mimariye ve sanata yansıtmıştır. Avrupa’da yaygınlaşan barok stili İstanbul’da da bir çok eserin yapımında uygunlanmıştır. Barok ve rokoko tarzında yapılan Dolmabahçe SarayıBeylerbeyi Sarayı ve Ortaköy Camii dünyada bu tür için önemli bir yer teşkil eder.

Coğrafya

İstanbul Boğazı’nın uydudan görünümü.

İstanbul 41° K, 29° D koordinatlarında yer alır. Batıda Çatalca Yarımadası, doğuda Kocaeli Yarımadası‘ndan oluşur. KuzeydeKaradeniz, güneyde Marmara Denizi ve ortada İstanbul Boğazı‘ndan oluşan kent, kuzeybatıda Tekirdağ‘a bağlı Saray, batıdaTekirdağ‘a bağlı Çerkezköy, TekirdağÇorlu, Tekirdağ, güneybatıda Tekirdağ‘a bağlı Marmara Ereğlisi, kuzeydoğuda Kocaeli‘ne bağlı Kandıra, doğuda Kocaeli‘ne bağlı Körfez, güneydoğuda Kocaeli‘ne bağlı Gebze ilçeleri ile komşudur.[49] İstanbul’u oluşturan yarımadalardan Çatalca AvrupaKocaeli ise Asya anakaralarındadır. Kentin ortasındaki İstanbul Boğazı ise bu iki kıtayı birleştirir. Boğazdaki Fatih Sultan Mehmet ve Boğaziçi Köprüleri kentin iki yakasını birbirine bağlar. İstanbul Boğazı boyunca ve Haliç‘i çevreleyecek şekilde Türkiye‘nin kuzeybatısında kurulmuştur.

Havadan İstanbul’un kalbi

Jeoloji

İstanbul’a, yakın yerde bulunan Kuzey Anadolu Fay HattıKuzey Anadolu‘dan başlayarak Marmara Denizi‘ne kadar uzanır.[50] İki tektonik plaka olan Avrasya ve Afrika birbirlerini iterler ve buda fayın hareket etmesine sebep olur. Bu fay hattı nedeniyle bölgede tarih boyunca çok şiddetli depremler meydana gelmiştir.[51] 1509 yılında meydana gelen Büyük İstanbul Depremi bunun en büyük örneğidir. Bu deprem İstanbul’da, 100 camiinin yıkılmasına ve 10 bin insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştur. 1766 yılındaki depremde ise, Topkapı SarayıAyasofyaEyüp Sultan Camii ve Kapalıçarşı gibi yapılar büyük hasar aldı. 1999 Gölcük Depremi‘nde de 18 bin insan ölmüş ve birçok insanda evsiz kalmıştır.[52] Sismolojistler, 2025 yılından önce 7 büyüklüğünde bir depreminde olabileceğini belirtmektedirler.[53]

İklim

İstanbul’un iklimiKaradeniz iklimi ile Akdeniz iklimi arasında geçiş özelliği gösteren bir iklimdir, dolayısıyla İstanbul’un iklimiılımandır.[54]

İstanbul’un yazları sıcak ve nemli; kışları soğuk, yağışlı ve bazen karlıdırNem yüzünden, hava sıcak olduğundan daha sıcak; soğuk olduğundan daha soğuk hissedilebilir. Kış aylarındaki ortalama sıcaklık 2 °C ile 9 °C civarındadır ve genelde yağmur ve karla karışık yağmur görülür.[54] Kar da yağar. Kış aylarında bir iki hafta kar yağabilir. Yaz aylarındaki ortalama sıcaklık 18 °C ile 28 °C civarındadır ve genelde yağmur ve sel görülür.[54]

En sıcak aylar Temmuz ve Ağustos aylarıdır ve ortalama sıcaklık 23 °C dir, en soğuk aylar da Ocak ve Şubat aylarıdır ve ortalama sıcaklık 5 °C dir.[54] İstanbul’da yılın ortalama sıcaklığı 13,7 derecedir.[54]

Toplam yıllık yağış 843,9 mm dir ve tüm yıl boyunca görülür.[55] Yağışların % 38’i kış % 18’i ilkbahar, % 13’ü yaz, % 31′ sonbahar mevsimindedir. Yaz en kuru mevsimdir, ama Akdeniz iklimlerinin aksine kurak mevsim yoktur. İstanbul 1994 yılına kadar susuzluk çekmiştir fakat alınan önlemlerle herhangi bir su sıkıntısı kalmamıştır. Bunlardan biri Melen projesidir.

Şu ana kadar en yüksek hava sıcaklığı; 12 Temmuz 2000’de 40.5 °C olarak kaydedilmiştir. En düşük hava sıcaklığı ise; 9 Şubat 1929’da -16.1 °C olarak kaydedilmiştir.[56]

Şehir oldukça rüzgârlıdır; rüzgârın ortalama hızı saatte 17 km dir.

[gizle] İstanbul iklimi 

Aylar

Ocak

Şubat

Mart

Nisan

Mayıs

Haziran

Temmuz

Ağustos

Eylül

Ekim

Kasım

Aralık

Yıl

Ortalama en yüksek sıcaklık, °C

8,7

9,1

11,2

16,5

21,4

26,0

28,4

28,5

25,0

19,1

15,3

11,1

18,4

Ortalama sıcaklık, °C

5,8

5,9

7,6

12,1

16,7

21,0

23,4

23,6

20,2

16,0

11,9

8,2

14,3

Ortalama en düşük sıcaklık, °C

2,9

2,8

3,9

7,7

12,0

16,0

18,5

18,7

15,5

12,0

8,5

5,3

10,3

Ortalama yağış, mm

98,4

80,2

69,9

45,8

36,1

34,0

38,8

47,8

61,4

96,9

110,7

123,9

843,9

Kaynak: Worldweather.org[57] Türkiye Devlet Meteoroloji Genel Müdürlüğü (DMİ)[58]

Doğal Yaşam

Çok zengin bir bitki topluluğuna sahip olan İstabul yöresinde şimşirmeşeçınarkayıngürgenakçaağaçkestaneçamladin ve servi gibi 2500 kadar bitki türü yetişir. Bu bitkilerden bir kısımı bu yöreye endemiktir. Genellikle ormanları oluşturan ağaçlar, İstanbul’un kuzeydoğusu, Alemdağ’ın kuzeyi ve Polenezköy çevresinde görülenkayınkestane ve saplı meşedir. Bitki örtüsüne iklimin etkisinin yanında toprağında etkisi vardır. Kayın ağaç topluluğun bulunduğu alanları kireçsiz kahverengi orman toprakları kaplarken, meşe ve kestane topluluğunda bu topraklar kireçsizdir. Yaklaşık 2500 civarında doğal bitki türüne sahip olan İstanbul, bu özelliği ile İngiltere gibi Avrupa ülkelerini tek başına geride bırakabilir durumdadır. Bu aynı zamanda Türkiye’de doğal olarak yetişen on binden fazla bitkinin, yaklaşık 1/4’ünü İstanbul’da barınması demektir; ve bu bitkilerden bazıları endemiktir, yani tüm dünya üzerinde sadece İstanbul’da yaşamaktadır. [59] İstanbul çiğdemi (Crocus olivieri subsp. istanbulensis) bu endemik bitkilere örnektir.

Hayvan yaşamı yönünden de zengin olan İstanbul’da, geyikyaban domuzuyaban kedisikurtçakalvaşakayı ve tilki gibi nadir bulunan memeli hayvanlar bulunabilir. Bununla beraber önemli bir kuş göç yolu üzerinde yer alan İstanbul’da her ilkbahar ve sonbaharda leylekkartalşahin ve atmaca gibi çeşitli kuş türleri gözlemlenebilir. İstanbul’da en yaygın bulunan kuşlar ise serçegüvercinkumrukarga ve artık kentin bir simgesi hâline gelen martıdır.

Şehir yapısı

1922 ylında İstanbul’un şehir sınırlarını gösteren bir harita.

İstanbul’un toplam 39 ilçesi vardır. Bu ilçelerin 25’i Avrupa Yakası‘nda, 14’ü ise Anadolu Yakası‘ndadır. İstanbul’un ilçeleri üç ana bölgeye ayrılmaktadır:

  • Eski İstanbul’un tarihi yarımadası olan Fatih ve Eminönü (Eminönü ilçesi 2008 yılında bir yasa ile Fatih ilçesine bağlanmıştır. Günümüzde yarımadayı Fatih ilçesi oluşturmaktadır.) 15. yüzyıl’ın İstanbul’unu oluşturmaktaydı. Bu bölgenin kuzey kıyılarındaHaliç bulunmaktaktadır. Batıdaki İstanbul Surları‘na kadar uzanır. Güney sınırını Marmara Denizi denizi oluşturur. Doğuda iseBoğaz‘ın girişi bulunmaktadır.[60]
  • Haliç‘in kuzeyinde bulunan Beyoğlu ve Beşiktaş ilçeleri tarih açısından büyük öneme sahiptir. Son Osmanlı Padişahları‘nın sarayıDolmabahçe Sarayı Kabataş‘dadır.[61] İstanbul Boğazı kıyıları boyunca Ortaköy ve Bebek gibi eski semtler birbirlerini takip etmektedir. Şehrin her iki yakasındada Boğaz boyu devam eden lüks yalılar mevcuttur.
  • Üsküdar (antik Chrysopolis) ve Kadıköy (antik Chalcedon) ilçeleri eski zamanlarda birer şehir iken zamanla değiştirilerek İstanbul’un ilçesi hâline gelmişlerdir. İstanbul’un Anadolu Yakası‘ndaki en eski ilçeleridir.[62][63] Günümüzde, birçok çağdaş yerleşim alanlarına ve iş sahası bakımından büyük öneme sahiptir. Şehrin nüfusunun üçte birine ev sahipliği yapmaktadır.

İstanbul’un tarihi semtlerinden batıya ve kuzeye gidildikçe büyük bir farklılaşma görülür. En yüksek gökdelenler ve ofis binaları Avrupa Yakası‘da özellikle Levent,Mecidiyeköy ve Maslak‘ta toplanırken, Anadolu Yakası‘nda ise Kadıköy ilçesindeki Kozyatağı mahallesi dikkat çeker. 20. yüzyılda şehrin hızla büyümesi, doğudan batıya büyük bir göçün başlamasına neden olmuştur.[64] Böylece şehirdeki gecekondulaşma büyük bir hız kazanmıştır. Kaçak olarak hazine veya özel arazilere yapılan bu binalar, kısa sürede ve düşük kalitede yapılır. Türkiye‘nin en büyük şehirleri arasında bulunan Ankara ve İzmir‘de bu yapılar yaygındır. Gecekondular, çarpık kentleşmeye büyük ölçüde neden olmaktadır.[65]

Galata Kulesi‘nden tarihi yarımadanın görünümü.

Kentleşme

Haliç ve tarihi yarımada.[66]

İstanbul’un şehir yapısı ve şekli sürekli değişmektedir. Yunan, Roma ve Bizans dönemleri boyunca Konstantinopolis‘in tarihi yarımadasında, Galata‘da (Pera. sonraki adıyla Beyoğlu), Chalcedon (Kadıköy) ve Chrysopolis‘te (Üsküdar) önemli derecede yenilenme ve büyümeler yaşanmıştır. Antik zamanlarda şuanki İstanbul’un tüm ilçeleri birer bağımsız şehirdiler. Bugün İstanbul, eski Konstantinopolis‘in metropol hâli olarak kabul edilebilir. Çünkü şehir o dönemlerden beri genişletilmekte ve yenilenmektedir.

Son yıllarda inşa edilen çok yüksek yapılar, nüfusun hızlı büyümesi göz önüne alınarak yapılmışlardır. Şehrin hızla genişlemesinden dolayı konutlaşma, genellikle şehir dışına doğru ilerlemektedir. Şehrin sahip olduğu en yüksek çok katlı ofis ve konutlar, Avrupa Yakası‘nda bulunan LeventMecidiyeköy ve Maslak semtlerinde toplanmıştır. Levent ve Etiler’de çok sayıda alışveriş merkezi toplanmıştır. Türkiye’nin en büyük şirket ve bankalarının önemli bir kısmı bu bölgede bulunmaktadır.

20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, özellikle Anadolu Yakası‘nda denize yakın yazlık konutların ve lüks köşklerin yapımına hız verilmiştir. Kadıköy ilçesindeki Bağdat Caddesi genişliği ve uzunluğuyla birçok alışveriş merkezi ve restoranı barındırmaktadır. Bu gelişmelerde bölgenin gelişimine olumlu katkıda bulunmuştur. Yaka da, son yıllarda gerçekleşen nüfus büyümesinin en büyük faktörü Anadolu‘dan gelen göçtür. Günümüzde, İstanbul halkının %66’sı Avrupa Yakası’nda yaşamaktadır.

Yönetim

Ayrıca bakınız: İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanları listesi

İstanbul’un hâlen görevde bulunan Belediye başkanıKadir Topbaş‘tır.[67] Şehrin valisi ise Hüseyin Avni Mutlu‘dur.[68]

İstanbul, partili sistem ile başa gelen başkanlar tarafından yönetilir. Bu yönetim şekli 3 Nisan 1930’da İstanbul Büyükşehir Belediyesi‘nin kurulmasından beri devam etmektedir. Belediye şehrin tüm karar yetkisini elinde bulundurmaktadır. Şehrin yönetimi 3 ana organda toplanmıştır. 1. Belediye Başkanı (her 5 yılda bir seçilir.), 2. Büyükşehir Konseyi, 3. Büyükşehir yönetim kurulu.

Bugünkü İstanbul Büyükşehir Belediye Binası Fatih ilçesinin Saraçhane adıyla bilinen bölgesinde bulunmaktadır. Bina, 17 Aralık 1953 yılında tamamlanmış, 26 Mayıs 1960 tarihinde belediye binası olarak hizmet vermeye başlamıştır.[69]

Nüfus

Türkiye İstatistik Kurumu‘nun (TÜİK) hazırlamış olduğu 2011 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre İstanbul’un (İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve bağlı belediyelerin sınırları içindeki nüfus) toplam nüfusu 13.483.052 kişidir.[70]

İstanbul’un 14’ü Anadolu Yakasında, 25’i Avrupa Yakasında olmak üzere toplam 39 ilçesi vardır. İstanbul’un 39 ilçesi nüfus sayısı bakımından 2011 yılı verilerine göre incelendiğinde en yüksek nüfusa sahip ilçesi Bağcılar (746.650), en az nüfusa sahip ilçesi de Adalar (13.883 ) olmuştur.[71] İstanbul’da yaşayanların % 64,61’i (8.712.689) Avrupa Yakası; % 35,38’i de (4.770.363) Anadolu Yakasında ikamet eder.

Belediye Nüfusları

İlçelere göre İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve bağlı belediyelerin sınırları içindeki nüfus;

        İlçe        

Nüfus

Adalar

13.883

Arnavutköy

190.247

Ataşehir

387.502

Avcılar

383.736

Bağcılar

746.650

Bahçelievler

600.900

Bakırköy

220.663

Başakşehir

280.385

Bayrampaşa

269.709

Beşiktaş

187.053

        İlçe        

Nüfus

Beykoz

222.075

Beylikdüzü

218.120

Beyoğlu

248.206

Büyükçekmece

192.843

Çatalca

36.592

Çekmeköy

178.127

Esenler

461.382

Esenyurt

500.027

Eyüp

338.988

Fatih

429.351

        İlçe        

Nüfus

Gaziosmanpaşa

482.553

Güngören

309.135

Kadıköy

531.997

Kağıthane

419.865

Kartal

440.887

Küçükçekmece

711.112

Maltepe

452.099

Pendik

605.907

Sancaktepe

265.877

Sarıyer

255.692

        İlçe        

Nüfus

Silivri

132.264

Sultanbeyli

298.143

Sultangazi

483.225

Şile

12.851

Şişli

320.763

Tuzla

197.230

Ümraniye

631.603

Üsküdar

532.182

Zeytinburnu

293.228

Nüfus Piramidi

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’ne göre 2011 yılı itibariyle İstanbul İli nüfusunun yaş gruplarına göre dağılımı;

(2011)[72]

0 - 4

1.084.589

Erkek

Kadın

5 - 9

1.033.568

10-14

1.085.691

15-19

1.056.759

20-24

1.117.306

25-29

1.331.316

30-34

1.411.980

35-39

1.190.655

40-44

956.148

45-49

906.704

50-54

690.238

55-59

585.538

60-64

407.682

65-69

275.906

70-74

194.453

75-79

146.506

80-84

93.147

85-89

43.309

90+

12.745

Tarihsel nüfus

İstanbul’un nüfusu tarih boyunca tahmini olarak (1927-2010 sayımlarının, 1927 öncesi tahmini rakamlarıdır) şöyledir:

İstanbul’un geçmişteki nufüs sayısı

Yıl

Nüfus

Yıllık artış oranı(%)

330

40.000

400

400.000

3,34
530

550.000

0,25
545

350.000

-2,97
715

300.000

-0,09
950

400.000

0,12
1200

150.000

-0,39
1453

36.000

-0,56

Yıl

Nüfus

Yıllık artış oranı(%)

1477

14.803[73]

-3,64
1566

600.000

4,25
1817

500.000

-0,07
1860

715.000

0,84
1885

873.570

0,80
1890

874.000

0,01
1897

1.059.000

2,78
1901

942.900

-2,86

Yıl

Nüfus

Yıllık artış oranı(%)

1914

909.978

-0,27
1927

680.857

-2,21
1935

741.148

1,07
1940

793.949

1,39
1945

860.558

1,62
1950

983.041

2,70
1955

1.268.771

5,24
1960

1.466.535

2,94

Yıl

Nüfus

Yıllık artış oranı(%)

1965

1.742.978

3,51
1970

2.132.407

4,12
1975

2.547.364

3,62
1980

2.772.708

1,71
1985

5.475.982

14,58
1990

6.629.431

3,90
2000

8.803.468

2,88
2009

12.782.960

4,52

Yıl

Nüfus

Yıllık artış oranı(%)

2010

13.120.596

2,64
2011

13.483.052

2,76

Din

İstanbul dünyadaki çoğu metropol gibi birçok insan topluluğu tarafından şekillendirilmiştir. Şehirdeki en büyük mensubu bulunan din İslamiyet‘tir. Dini azınlıkları iseYunan Ortodoks KilisesiErmeni Apostolik Kilisesi ve Sefarad ve Aşkenaz Yahudiler oluşturmaktadır. 2000 yılı nüfus sayımına göre; 2,691 faal camii, 123 faal kilise, 26 faal sinagog mevcuttur. Ayrıca 109 Müslüman mezalığı, 57’de gayrimüslim mezarlığı bulunmaktadır. Sayıları çok azalmadan önce, belirli ilçelerde bu dini azınlıklar yaşamaktaydı. Örneğin Kumkapı‘da Ermeni nüfusu, Balat‘da Yahudi nüfusu ve Fener‘de ise Rum nüfusu vardı. Rum Ortodoks Patrikhanesi‘nin ruhani lideri I. BartholomeosFatih‘in Fener semtinde bulunmaktadır. Bu patrikhane Hıristiyanlık dininin önemli bir kesimini oluşturan Ortodoks mezhebinin merkezidir.

İstanbul’daki en önemli camilerden biri olanSultan Ahmet Camii‘nin iç avlusundan bir görünüm.

Müslümanlar

Şehrin en büyük dini grubunu Müslümanlar oluşturmaktadır. Bunların yanı sıra, Müslümanların en kalabalık mezhep formunu Sünniler, bu mezhebi takibende Aleviler nüfusça fazladır. 2007 yılındaki sayıma göre şehirde ki toplam camii sayısı 2,994’tür.[74] İstanbul, İslam Hilafeti’nin son merkezi olmuştur.[75] 1517 yılında Yavuz Sultan Selim ile başlayan halifelik, 3 Mart 1924 yılında Abdülmecit ile sona ermiştir.[76] 2 Eylül 1925 yılında da tekkeler kapatılmış, tarikat yasaklanmıştır. Böylelikle ülkede laik sistem başlamış ve bu değişimden en çok etkilenen il İstanbul olmuştur. Halifeliğin kaldırılmasının hemen ardından Diyanet İşleri Başkanlığı kurulmuştur.[77] Osmanlı İmparatorluğu döneminde var olan en yüksek yetkiye sahip Şeyhülislamlar da yerini Diyanet İşleri Başkanına bırakmıştır.

Hristiyanlar

Fatih’in Fener semtinde bulunan Aya Yorgi Kilisesi’nin içi.

Şehir 4. yüzyıldan beri Rum Ortodoks Patrikhanesi‘nin merkezi olmuş ve diğer Ortodoks kiliselerinde merkezi olarak hizmet vermeye devam etmektedir. Aynı zamanda şehir, Türk Ortodoks Patrikhanesi ve İstanbul Ermeni Patrikhanesi‘ninde merkezidir. Eski yıllarda Bulgar Piskopsluğu ön planda iken bu zamanla yerini Ortodoks Kiliselerine bırakmıştır. İstanbul’da yaşayan özellikle Rumlar ve ErmenilerOsmanlı İmparatorluğu‘nun çöküşü sırasında Türkler ile zaman zaman çatışmalar yaşamış fakat Türkiye Cumhuriyeti‘nin kurulmasıyla düzen yeniden sağlanmıştır. Savaşlar nedeniylede 1914 ve 1927 yılları arasında şehirde bulunan Hristiyan nüfusu hızlı bir düşüş yaşayarak 450,000’den, 240,000’e gerilemiştir.[78] 1923 yılında yapılan Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi‘den İstanbul’da yaşayan Yunan Ortodoks toplumu muaf tutulmuştur.[79] Ancakİkinci Dünya Savaşı yılları bu azınlık için bir dizi vergiler getirilmiştir. (bkz. Varlık Vergisi)[80] 1955 yılında meydana gelenRum azınlıklara yönelik tahrip ve yağma hareketi olan 6-7 Eylül Olayları‘ı 11 Rum’un ölümüne ve 30 ile 300 kişinin yaralanmasına neden olmuştur. Bu olay sonucundada İstanbul’dan, Yunanistan‘a hızlı bir şekilde göç artmıştır ve 12,000 Rum vatandaşlıktan çıkarılmıştır.[81]

İstanbul’un Osmanlılar tarafından ele geçirilmesi ile birlikte bir çok kilisecamiiye çevrilmiştir. Küçük Ayasofya CamiiFenari İsa CamisiArap CamiiKocamustafapaşa Sümbül Efendi Camii gibi eski yapılarda İstanbul’un Osmanlı hakimiyetine geçmesinden sonra camiiye çevrilen kiliselerdendir. Bu camilerden en büyüğü ve en önemlisi Fatih‘in Eminönü semtinde bulunan Ayasofya‘dır. Ayasofya Atatürk‘ün isteğiyle ibadete kapatılmış ve Bakanlar Kurulu‘nun da onayıyla 24 Kasım 1934 tarih ve 7/1589 sayılı kararıyla[82] müzeye çevrilmiştir.

Yahudiler

Sefarad Yahudileri 500 yılı aşkın süredir bu şehirde yaşamaktadırlar. İstanbul’daki Yahudiler’in bugünkü nüfusu 22,000 civarındadır. Aşkenaz Yahudileri, Sefarad Yahudileri’ne nispeten daha yeni ve çok daha küçük bir topluluktur. Yahudiler’in ibadethaneleri sinagoglardır. Şehirde bulunan aktif sinagog sayısı ise 20’dir.[83] Bu sinagogların içinde en büyük taşıyanı Beyoğlu ilçesinin Karaköy semtinde bulunan Neve Şalom Sinagogu‘dur. 1951 yılında ibadete açılan sinagog en büyük cemaate de sahiptir.[84] Sefarad Yahudiler’in dili olan Ladino dili (Yahudi İspanyolcası) 65 yaş üzeri kişiler tarafından konuşulur, 65 yaşın altındaki Yahudiler tarafından anlaşılsa bile artık konuşulamamaktadır. Bu yüzden Ladino ciddi bir yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Ekonomi

İstanbul, Türkiye‘nin en büyük şehri ve siyasi olarak eski başkentidir. Kara ve deniz ticaret yollarının bir kavşağı olması ve stratejik konumu nedeniyle Türkiye’de ekonomik yaşamın merkezi olmuştur. Şehir aynı zamanda en büyük sanayi merkezidir. Türkiye’deki sanayi istihdamının %20’sini karşılamaktadır. Yaklaşık olarak %38’lik endüstriyel alana sahiptir. İstanbul ve çevre iller bu alanda; meyvezeytinyağıİpekpamuk ve tütün gibi ürünler elde etmektedir. Ayrıca gıda sanayi,tekstil üretimi, petrol ürünlerikauçukmetal eşyaderikimyailaçelektronikcam, teknolojik ürünler, makineotomotivulaşım araçlarıkağıt ve kâğıt ürünleri vealkollü içkiler, kentin önemli sanayi ürünleri arasında yer almaktadır. Forbes Dergisi’nin yaptığı araştırmaya göre 2008 yılı Mart itibariyle 35 milyardere sahip şehir dünya sıralamasında dördüncü olmuştur.[85] İstanbul’da ilk olarak 1866 yılında hizmete giren Dersaadet Tahvilat Borsası, 1986 yılı başlarında mevcut yapı değiştirilerek bugünkü İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) açılmıştır.[86][87] 19. ve 20. yüzyıl başlarında Galata semtinde bulunan Bankalar Caddesi Osmanlı İmparatorluğuiçin finans merkezi olmuştur. Bu bölgede Osmanlı’nın merkez bankası olan Bank-ı Osmanî (1856 yılından sonra yeniden düzenlerek 1863 yılından itibaren Bank-ı Osmanî-i Şahane)[88] ve Osmanlı Borsası bulunurdu.[89] Bankalar Caddesi, 1990 yılına kadar finans ve ekonomi merkezi olmayı korumuş fakat yenileşme hareketi başlaması sonucu modern iş merkezleri Levent ve Maslak bölgeleri olmuştur. 1995 yılında İMKB, Sarıyer‘in İstinye semtinde bulunan bugünkü binasına taşınmıştır.[90]

Günümüzde İstanbul, Türkiye‘nin %55 üretimine ve %45’lik ticaret hacmine sahiptir. Ülkede Gayrisafi millî hasıla‘nın %21.2’lik kısmını oluşturur. Toplam ihracattaki payı %45,2, ithalattaki payı ise %52,2’dir.[91]

Turizm

İstanbul’un tarihi, anıtlar ve yapıtların fazlalığı, ve Boğaz‘a sahip olması nedeniyle gözde turizm merkezlerinden biridir. Turistler arasında en büyük pay Almanlara aittir. Almanları Ruslar, Amerikalılar, İtalyanlar ve Fransızlar izler. 2011 yılında kente 8 milyon 58 bin turist gelmiştir. [92] Istanbul’da her bütçeye uygun otel bulmak mümkündür. 5 yıldızlı zincir otellerden, butik aile işletmesi otellere kadar 1180’den fazla otel bulunmaktadır. Son yıllarda dünya çapında isim yapmış zincir oteller İstanbul’a yoğun ilgi göstermektedirler.

Halk hizmetleri

Eğitim

Ana madde: İstanbul’daki üniversiteler listesi

İstanbul’da yedisi devlet yirmi dördü vakıf olmak üzere otuz bir üniversite vardır. Özellikle kamuya ait öğretim kurumları ülkenin en saygın ve en donanımlı üniversitelerindendir. Ancak son yıllarda da özel üniversitelerin sayısında bir yükselme olmuştur. Türkiye’nin en eski 3 devlet üniversitesinden ikisi İstanbul’dadır. İstanbul Üniversitesi 1453 yılında kurulmuştur ve Türkiye’nin en eski üniversitesidir.[93] İstanbul Teknik Üniversitesi (1773) ise dünyanın en eski üçüncü teknik üniversitesidir ve tamamen mühendislik bilimleri adanmıştır.[94][95] İstanbul’da tanınmış diğer devlet üniversiteleri; Boğaziçi ÜniversitesiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiYıldız Teknik Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi‘dir. Ayrıca ülkenin en eski 4 vakıf üniversitesinden üçü bu kenttedir. Bunlar 1992 yılında kurulan Kadir Has Üniversitesi veKoç Üniversitesi‘dir.

Türkiye’nin en eski teknik üniversitesi İTÜ‘nün mimarlık fakültesi binası

İstanbul’da eğitim veren Universiteler :

Hemen hemen İstanbul’daki tüm özel lise ve üniversitelerde İngilizceFransızca ve Almanca gibi ana yabancı dil veya ikincil yabancı dil eğitimi verilmektedir. Galatasaray Lisesi, 1481 yılında Galata Sarayı Enderun-u Hümayunu adılya kurulmuştur. Daha sonraki adıyla Galatasaray Mekteb-i Sultanisi şehrin en eski lisesi olmakla birlikte, en eski ikinci eğitim veren kurumudur.[128]

Galatasaray Lisesi ve ön bahçesi.

İstanbul Lisesi (1884) daha çok bilinen adıyla İstanbul Erkek Lisesi, uluslararası alanda tanınmış en eski liselerden biridir.[129]

Cağaloğlu Anadolu Lisesi, (eski adıyla İstanbul Kız Lisesi) 1850 yılında I. Abdülmecit‘in annesi Bezmiâlem Valide Sultan‘ın isteği üzerine kurulmuş, Osmanlı‘nın ilk sivil lisesi ünvanına sahiptir. İlk olarak Valide Mektebi ve ardından Darülmaarif isimlerini almış, 1911-1933 yılları arasında İnas İdadisi(erkek öğretmen lisesi), 1933-1983 yılları arasında Türkiye’nin ilk kız lisesi İstanbul Kız Lisesi olarak hizmet vermiş, 1983 yılında ise bugünkü hâlini almıştır.[130]

Üsküdar‘ın Çengelköy semtindeki Kuleli Askeri Lisesi ise şehrin tek askeri lisesidir.

Nişantaşı Anadolu Lisesi (1905) , English High School for Boys adıyla özellikle İngiliz topluluğu mensuplarının çocuklarına sağlıklı bir eğitim vermek amacıyla kurulmuştur.1979 yılında MEB’e bağlanmış ve şimdiki adını almıştır.

Kadıköy Anadolu Lisesi (1955), eski ve daha iyi bilinen adıyla Kadıköy Maarif Koleji, Türkiye Cumhurriyeti’nin dünya çapında tanınan köklü ve seçkin liselerinden biridir. Kısaca Kadıköy Maarif veya KAL olarak bilinir. Ulusal Başarı ödülüne sahip ilk ve tek öğretim kurumu olan Kadıköy Maarif, aynı zamanda İstanbul Teknik Üniversitesi‘ne en çok başarılı öğrenci gönderen okul olarak RAGIP DEVRES ödülünün de sahibidir.[131]

Türkiye’de eğitim veren lise türlerinden biri olan Anadolu Liseleri grubuna giren Kadıköy Anadolu Lisesi, Beşiktaş Atatürk Anadolu Lisesi, Pertevniyal Lisesi, Kabataş Lisesi Türkiye ve dünya çapında tanınmış liselerdendir.[131] İstanbul’da çok sayıda yabancı azınlık bulunmasından dolayı 19. yüzyıl’da yabancı liselerde artış görülmüştür.Türkiye Cumhuriyeti‘nin kurulmasından sonra birçok yabancı okul Milli Eğitim Bakanlığı idaresine girmiştir. Fakat bazı liseler hâlen yabancı idaresi altındadır. Özel İtalyan Lisesiİtalya hükümeti tarafından yönetilmekte ve İtalyan devlet okulu olarak kabul edilmektedir. Ayrıca finansman ve öğretmen ihtiyacı Başkent Roma‘dan sağlanmaktadır.[132] 1863 yılında kurulan Robert Koleji ve diğer birçok okul bunların arasında sayılabilir.[133]

İstanbul, çoğu RomaBizans ve Osmanlı dönemlerine ait geniş koleksiyonları içeren çok sayıda kütüphaneye sahiptir.[134] Tarihi belge koleksiyonları açısından en önemli kütüphaneler, Topkapı Sarayı Kütüphanesiİstanbul Arkeoloji Müzeleri Kütüphanesi, Beyazıt Devlet Kütüphanesi, Süleymaniye Kütüphanesi, İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi ve İBB’ ne bağlı olarak hizmet veren Atatürk Kitaplığı’dır.

Sağlık

İstanbul çok sayıda hastane, klinik ve laboratuvarla birlikte ülkenin tıbbi araştırma merkezidir. Bu tesislerin çoğu yüksek teknolojik ekipmanlara sahiptir. Bu imkânların tıbbi turizme etkisi vardır ve kent bu alanda çok hızlı ilerlemektedir.[135] Öyleki İngiltere ve Almanya gibi Batı Avrupa ülkeleri dar gelirli hastalarını yüksek teknolojik tıbbi tedavi ve operasyonlar için İstanbul’a göndermektedir.[136] İstanbul özellikle lazer Oftalmoloji (Göz cerrahi) ve plastik cerrahi için küresel bir durak hâline gelmiştir.[135]

Kentte özellikle hava kirliliği sağlık için büyük bir sorun oluşturmaktadır. Özel araçların artması ve kamu ulaşımının yavaş ve yetersiz olması bu sorunu artırmaktadır. Bu sorunla ilgili olarak Ocak 2006’da yalnızca kurşunsuz benzin kullanımı planlanıyordu.[137]

Alt yapı

Yerebatan Sarnıcı‘nın iç görünümü.

Bozdoğan Kemeri‘nin günümüzdeki hâli.

Kentin su ihtiyacını karşılamak için yapılan sistemler şehrin kuruluş dönemine kadar uzanmaktadır. İki en önemli su kemeri, Roma döneminde inşa edilmiş Mazul Kemeri ve Bozdoğan Kemeri(Valens Kemeri)’dir. Şehrin Kuruluş dönemlerinde su ihtiyacı, yeraltı kaynaklarından sağlanıyordu. İlk önemli su tesisleri Roma döneminde yapılmıştır.[138] Roma İmparatorları’ndanValens, Halkalı civarından Beyazıt’a kadar su getirtmiş ve bu su yolu için Mazul Kemer ile Bozdoğan Kemeri’ni inşa ettirmiştir.[139] Ayrıca Valens zamanında Belgrad Ormanları‘nda bir bent de yaptırılmıştır. Kağıthane Deresi’nin suları ızgaralarda toplanarak şehrin su ihtiyacını karşılamak için kullanılmıştır. Toplananlar sular şehrin çeşitli sarnıçlarına toplanmıştır. Bu sarnıçların en büyük ve en önemlileri Binbirdirek Sarnıcı (Philoxenos) ve Yerebatan Sarnıcı‘dır. Şehirde nüfusun giderek artması sonucu yine su sıkıntıları çekilmeye başlanmış, bunun üzerineKanuni Sultan Süleyman bu sorunun çözülmesi için “Ser Mimaran-ı Cihan ve Mühendisan-ı Devran” diye ma’ruf Mimar Sinan‘ı görevlendirdi. Böylece 1555 yılında Kırkçeşme Su Tesislerinin inşaasına başlanmış oldu.[138] Daha sonraki yıllarda suya olan ihtiyacın ve halkında isteği sonucu, küçük ikmal şebekleriyle halkın kullanımına açık çeşmeler yapılmaya başlandı.

Bugün, suları klorlama, Atık su arıtma, dezenfekte etme ve dağıtma gibi hizmetler İSKİ (İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi) tarafından yürütülmektedir.[140] Ayrıca bazı özel kuruluşlarda temiz su dağıtımı yapmaktadır. İstanbul’da elektrik dağıtımı ve bakımı ise Türkiye Elektrik İletim A.Ş. tarafından yapılmaktadır.[141] Kentin ilk elektrik üretim tesisi ise 1914 yılında kurulan ve 1983 yılına kadar hizmet veren Silahtarağa Elektrik Santrali‘dir.[142]

Osmanlı İmparatorluğu‘nda ilk Posta ve Telgraf Bakanlığı 23 Ekim 1840 yılında, Tanzimat Fermanı ile yaşanan gelişmelerin sonucu olarak kurulmuştur.[143] İlk postane ofisi olan Postahane-i Amire Yeni Cami avlusu yakınlarındaydı.[143] İlk Uluslararası ise 1876 yılında kurulmuş, 1901 yılında ise havale türü ve kargo gibi işlemlerin kabulüne başlanmıştır.[143] 1847 yılında Samuel Morse tarafından telgrafın patenti alınmıştır. Samuel Morse’un bu yeni buluşu, eski Beylerbeyi Sarayı‘nda (Beylerbeyi Sarayı 1861-1865 yıllarında aynı yere yenisi inşa edildi.) bizzat Padişah Abdülmecit tarafından test edilmiştir.[144] Bu başarılı deneme sonrasında, İstanbul ve Edirnearasında ilk telgraf hattı kurulumu 9 Ağustos 1847 yılında başlamıştır. 1855 yılında Telgraf İdaresi kurulmuş,[143] 23 Mayıs 1909 yılındada 50 hat kapasiteli ilk manuel telefon santrali Büyük Postane adıyla Sirkeci‘de hizmet vermeye başlamıştır.

Önemli mekânlar

Yapılar

İstanbul Surları

İstanbul Surları

İstanbul’un etrafını çeviren surlar tarihte 7. yy.dan başlayarak inşa edilmiş, yıkılmalar ve yeniden yapmalarla dört defa elden geçmiştir. Son yapımı M.S. 408’den sonradır. II. Theodosius (408-450) zamanında İstanbul surları Sarayburnu‘ndan Haliç kıyısı boyunca Ayvansaray’a bu taraftan ve Marmara kıyısı boyunca Yedikule‘ye, Yedikule’den Topkapı‘ya, Topkapı’dan Ayvansaray’a uzanıyordu.[145] Surların uzunluğu 22 km.’dir . Haliç surları 5.5 km., kara 6,5 km., Marmara Surları ise 9 km.’dir.

Kara surları üç bölümden oluşur. Hendek, dış sur,iç sur. Hendekler bugün tarım alanı olmuştur. Sura bitişik ve 50 m. aralıklarla kara surları tarafında, birçoğu yıkılmış, çatlamış durumda 96 burç bulunmaktadır. Bu burçlar, boydan boya uzanan sur duvarlarından 10 metrelik çıkıntıda, çoğunlukla kare planlı ve 25 metre yüksekliğindedir.

Dolmabahçe Sarayı

Haliç

Beylerbeyi Sarayı

Topkapı Sarayı

Yıldız Sarayı

Çırağan Sarayı

Dolmabahçe Sarayı

Dolmabahçe Sarayı, Karaköy‘den Sarıyer‘e uzanan sahil şeridinin Kabataş ile Beşiktaş arasında kalan bölümünde, Marmara Denizi‘nden Boğaziçi‘ne deniz yoluyla girişte sol sahilde, Üsküdar‘ın karşısında yer alan saray. Denizden yer alınıp doldurulmasıyla ortaya çıkan alana yapıldığı için dolmabahçe adını almıştır. Yapımı için dış devletlerden borç alınmıştır.[146] Dolmabahçe Sarayı’nın bugün bulunduğu alan, bundan dört yüzyıl öncesine kadar Osmanlı Kaptan-ı Derya‘sının gemileri demirlediği, Boğaziçi‘nin büyük bir koy‘u idi. Dolmabahçe sarayı hâlâ eski güzelliğini korumaktadır. Geleneksel denizcilik törenlerinin yapıldığı bu koy zamanla birbataklık hâline geldi. 17. yüzyıl’da doldurulmaya başlanan koy, padişahların dinlenme ve eğlenceleri için düzenlenen bir “hasbahçe”ye dönüştürüldü. Bu bahçede çeşitli dönemlerde yapılan köşkler ve kasırlar topluluğu, uzun süre Beşiktaş Sahilsarayı adıyla anıldı.[147]

Haliç

Haliç, (batılıların deyişi ile Altın Boynuz) İstanbul’un bir koyudur. Haliç’in kelime anlamı, nehir ağızındaki koy demektir. Yunanefsanesine göre; Megaralılar, kralları Beyaz’ın annesi Keroessa için Altın Boynuz ismini vermişlerdir. Bizans döneminde kolonileşme de burada başlamıştır. Aynı zamanda Bizans İmparatorluğu’nun denizcilik merkeziydi.Sahil boyunca uzanan duvarlar,şehri bir deniz filosu atağından korumak için inşa edilmiştir. Haliç’in girişinde istenmeyen gemilerin girişini engellemek için, şehirden karşıya eski Galata kulesi’nin kuzeydoğu ucuna uzanan geniş bir zincir vardı. Bu kule Latin haçlılarınca 4.Haçlı seferinde 1204 yılında geniş bir şekilde tahrip edildi. Fakat Ceneviz‘liler yanına yeni bir kule inşa ettiler. Bu kule meşhur Galata Kulesi 1348 Christea Turris (Tower of Christ:İsa’nın Kulesi) diye adlandırılır. Osmanlı döneminde Yoğun Bektaşi nüfusun yaşadığı bir bölge idi. Karaağaç tekkesi,Karyağdı Baba tekkesi,Giresunlu Tekkesi gibi bir çok Bektaşi tekkesi bu bölgede idi

Beylerbeyi Sarayı

Beylerbeyi sarayı 1861-1865 yıllarında, eski ahşap bir sahil sarayının yerinde Sultan Abdülaziz tarafından Sarkis Balyan‘a yaptırılmıştır.[148] Yazlık bir saray olarak inşaa edilen Beylerbeyi Sarayı, boğazı izleyebilecek bir yere yerleştirilmiştir. Saray, çok büyük olmamakla beraber, güzel işlemeleri ile göz kamaştırır. Sarayın mimarisi, Avrupa mimarisinden çok etkilenmiş olmakla beraber, Osmanlı’ya özgü süslemeler gayet rahat görülebilir. Sarayın içerisi rengarek çinilerle süslenmiş olup içeride Avrupa’dan getirlen mobilyalar ve değerli eşyalar kullanılmıştır. Sarayın tavanlarında ve duvarlarında özellikle gemi resimleri dikkat çeker.

Topkapı Sarayı

Topkapı Sarayı, İstanbul’da yer alan ve dünyada günümüze gelebilmiş sarayların en eskisi ve genişidir.[149] Konumu, Haliç’i,Boğaziçi’ni ve Marmara denizi gören, İstanbul’un ilk kuruluş yeri olan bilinen akropol tepesidir. Tarihi İstanbul üçgen yarımadasının en uç noktasında, 5 km’yi bulan surlarla çevrili, 700.000 m2 özel araziye sahip bir komplekstir. Bu özelliği ile saraydan çok küçük bir şehri andıran Topkapı Sarayı, 500 yılı aşkın bir süredir kullanılmıştır. Sonradan padişah, yeni yapılan Dolmabahçe Sarayı’na taşınınca saray, uzun bir süre bakımsız bırakıldı. Saray, Cumhuriyet Dönemi’nde yapılan restorasyon sayesinde eski görkemine geri kavuştu. Şu an bir müze olarak kullanılan sarayda padişaha ait eşyalar segilenir. Müze kolleksiyonunun en değerli parçaları arasında Hz.Muhammed‘in hırkası, dişi, ayak izi ve kılıcı sayılabilir. Bu nesneler, Yavuz Sultan Selim döneminde Kahire’den getirlmiştir. Başka bir değerli parça ise dünyaca meşhur Kaşıkçı Elması‘dır. Topkapı Hançeriise müzede sergilenen başka bir değerli eşyadır.

Yıldız Sarayı

Yıldız Sarayı ilk kez Sultan III. Selim‘in annesi Mihrişah Sultan için yaptırılmış, özellikle Osmanlı padişahı II. Abdülhamitzamanında Osmanlı İmparatorluğunun ana sarayı olarak kullanılmış, günümüzde Beşiktaş İlçesi’nde yer alan bir saraydır.[150][151]Dolmabahçe Sarayı gibi tek bir bina hâlinde değil, Marmara denizi sahilinden başlayarak kuzeybatıya doğru yükselip sırt çizgisine kadar tüm yamacı kaplayan bir bahçe ve koruluk içine yerleşmiş saraylar, köşkler, yönetim, koruma, servis yapıları ve parklar bütünüdür.

Çırağan Sarayı

Galata Kulesi

İstanbul, Beşiktaş ilçesi, Çırağan Caddesi üzerinde bulunan tarihi saray. Haliç ve Boğaziçi’nin en güzel yerleri sultanlar ve önemli kişilere saray ve köşkleri için tahsis edilmişti. Zaman içinde bunların bir çoğu yok olmuştur. Büyük bir saray olan Çırağan da 1910 yılında yanmıştı.[152] Önceki bir ahşap sarayın yerinde 1871 yılında Sultan Abdülaziz tarafından Saray Mimarı Serkis Balyan’a yaptırılmıştı. Dört yılda 4 milyon altına mâl olan yapının ara bölme ve tavanı ahşap, duvarlarda mermer kaplıydı. Taş işçiliğinin üstün örnekleri sütunları zengin döşenmiş, mekânlar tamamlardı. Odalar nadide halılarla, mobilyalar altın yaldızlar ve sedef kalem işleri ile süslüydü. Boğaziçi’nin diğer sarayları gibi Çırağan da birçok önemli toplantıya mekân olmuştu. Renkli mermerle süslenmiş cepheleri, abidevi kapıları vardı ve arka sırtlardaki Yıldız Sarayına bir köprü ile bağlanmıştı. Cadde tarafı yüksek duvarlar ile çevriliydi. Yıllar boyu harabe hâlinde duran kalıntı büyük tamirler sonunda yeniden ihya olmuş, yanına ilave edilen eklentiler ile beş yıldızlı, güzel bir sahil oteline dönüştürülmüştür. Bahçesinde süs havuzu, bir iskele ve bir helikopter pisti bulunmaktadır. Günümüzde birçok sosyal aktiviteye ev sahipliği yapmaktadır.[153][154]

Galata Kulesi

İstanbul Beyoğlu’nda Galata semtinde bulunan 528 yılında inşa edilmiş kuledir. Kuleden şehir panoramik bir şekilde izlenebilmektedir. Bizans imparatoru Anastasius tarafından inşa edilmiştir. Daha sonra 1204 yılında 4.Haçlı Seferleri ile büyük ölçüde tahrip olan kule 1348 yılında İsa Kulesi olarak Cenevizliler tarafından Galata Surlarına tekrar ek olarak yapılmıştır. Bugün çok canlı mekanlardan biri olan Galata Meydanı da kulenin yanındadır.

Meydanlar

Taksim Meydanı

Taksim Meydanı

Taksim semti ve meydanı adını, Osmanlı Devleti‘nde zamanında sucuların; suyu, halka taksim ettikleri yer olduğundan verilmiştir.[155]

Meydan olmadan önce, eski evlerin sıralandığı dar bir bölge olan semt, meydan hâline getirilip genişletildikten sonra, zamanla bugünkü görünümünü almıştır. Meydanın ortasındaki Cumhuriyet Anıtı ve çevresi bugün tören yeri olarak kullanılıyor ve buluşma yeri işlevini üstleniyor.[156] Meydan’ın başlangıcından Tünel’e kadar Nostaljik tramvay çalışır.[157]

Taksim Meydanı’nın simgesi hâline gelen Cumhuriyet Anıtı İtalyan heykeltraş Pietro Canonica‘ya yaptırılmış, 1928 yılında yerine yerleştirilmiştir. Anıtın yapımı 2,5 yıl sürmüş, anıt taş ve bronz kullanılarak yapılmıştır.[158] Cumhuriyet dönemi anıtlarından ilk defa figüratif bir anlatımla Atatürk‘ü ve yeni düzeni anlatan bir heykeldir.[159]

Sultanahmet Meydanı

Sultanahmet Meydanı

İstanbul’un en önemli meydanlarından biri. Bizans devrinde Hipodrom olarak bilinirdi. “Hipodrom” Yunanca “hippos” (at) ve “dromos” (yol) sözcüklerinin bileşiminden oluşan ve “atyolu” anlamına gelen bir kelimedir. Osmanlı döneminde buraya At Meydanı denirdi.[160] [161]

Günümüze çok az kalıntıları kalan Bizans devri önemli yapıları ve abideleri Hipodrom çevresinde inşa edilmişti. “Büyük Saray” diye bilinen İmparatorluk Sarayı Hipodromun yanından başlar, aşağılara, deniz kenarına kadar uzanırdı. Bu Saraydan günümüze bir büyük salonun yer mozaik panosu gelebilmiştir. Şehrin en önemli meydanı Agusteion ve burası ile cadde arasında Milerium zafer takı bulunurdu. Cadde Roma’ya kadar uzanan yolun başlangıcı idi ve ilk kilometre taşı da buradaydı.[162]

Meydanda bulunan sütunlardan ilki aynı zamanda aralarından en eskisidir. Üzerinde hiyeroglifler bulunan bu taş, firavun I. Tutmosis‘in mezarından taşınmıştır. 2000 yıllık tarihi ile bu taş, aslında Bizans İmparatorluğu’ndan bile daha eskidir. İkinci sütun ise “Yılanlı Sütun” ya da “Burmalı Sütun” olarak adlandırlmaktadır. Bu sütun tunçtan yapılmış olup, birbirine sarılan üç yılan şeklinde yapılmıştır. Sütun Delfi‘den getirlmiş olup, kente yılan gelmesini önlediği söylenir. Şu an sütundaki yılanları başları olmayıp, sadece birinin üst çenesi İstanbul Arkeoloji Müzesi‘nde sergilenmektedir. Eskiden tepesinde altıngümüş ve bakırdan yapılma bir kazanın olduğu söylense de doğruluğu ıspatlanamamıştır. Üçüncü sütuna ise “Örmeli Sütun” denilir. Bu sütunun taşlarının her biri ayrı bir yerden olmak üzere Anadolu’nun çeşitli yerlerinden geldiği rıvayet edilir. Eskiden üzeri altın yaldızlı levhalarla kaplı iken o levhalar kentin yağmalanmasından sonra çalınmıştır. Bu sütunun içinde bir mıknatıs bulunduğu, kenti depremden koruyacağı ve kıyamete kadar dayanacağı rıvayet edilir.

Osmanlı zamanında da Yeniçeri isyanları bu bölgede olur, kırk gün kırk gece süren şehzade sünnet düğünleri, şenlikler burada yapılırdı. Halide Edip‘in İstanbul’un işgaline karşı konuşma yaptığı Sultanahmet mitingi de burada yapılmıştır.[163] Meydanın orta yerinde Kayzer II. Wilhelm‘in ziyaret hatırası olarak yapılmış olan Alman Çeşmesibulunmaktadır. [164] Meydanın batısında ise İstanbul Adliyesi yer almaktadır. Meydan günümüzde İstanbul’un en önemli turistik merkezidir.

Beyazıt Meydanı

Beyazıt Meydanı

Ana madde: Beyazıt Meydanı

Tarihî yarımada içerisinde bulunan tarihi bir meydandır. İstanbul Üniversitesi ve Tarihi Kapalı Çarşı‘ya ev sahipliği yapmaktadır.Beyazıt Camiini de içinde bulunduran meydan turistlerin uğrak noktasıdır.

Özgürlük Meydanı

Bakırköy ilçesi İstanbul’un en kalabalık ilçelerinden birisidir. Bu ilçenin en popüler mekânlarından biri de Özgürlük Meydanıdır.

Gülhane Parkı

Parklar

Gülhane Parkı

Gülhane Parkı, İstanbul’un Fatih ilçesinde yer alan bir parktır. Park, eskiden Topkapı Sarayı’nın bir bahçesi idi. Padişahın Dolmabaçe Sarayı’na taşınması ile bahçedeki ağaçlar da saraya taşınmıştır. Bu yüzden bahçe, o zamanlar harap bir hâlde idi. 2003 yılında park olarak yeniden düzenlenen bahçe, yeniden eski hâlini alır. Ayrıca parkın Sarayburnu‘na doğru olan tarafından, İstanbul’un belki de en güzel manzaralarından biri izlenebilir. Ayrıca parkın tam oratsında Gotlar Sütunu adı verilen bir sütun yer alır.

Kültür ve Modern Yaşam

Sahne ve güzel sanatlar

İstanbul Arkeoloji MüzesiTopkapı Sarayı‘nın bitişiğindedir.

İstanbul giderek kültürel açıdan daha önemli bir merkez hâline gelmektedir. Şehir, 2010 Avrupa Kültür Başkenti ilan edilmiştir[165][166]

Dünyaca ünlü pop starlar İstanbul stadyumlarını doldururken, operabale ve tiyatro gibi sanat dallarında eserler yıl boyu sahnelenir. Mevsimsel festival boyunca, dünyaca ünlü orkestralar, koral müzik grupları ve caz müziğinin efsane isimleri konser vermektedirler. 1982 yılından beri düzenlenmekte olan Uluslararası İstanbul Film FestivaliAvrupa‘daki en önemli film festivallerinden birisidir.[167] Güzel sanatlarla ilgili olarak 2 yılda İstanbul Bienali düzenlenmektedir.

2004 yılında açılan İstanbul Modern Sanat Müzesi sık sık Türk ve yabancı sanatçıların sergilerine ev sahipliği yapmaktadır.[168] Ayrıca Pera Müzesi ve Sakıp Sabancı Müzesi‘de dünyanın ünlü sanatçılarının sergilerini barındıran kentin önemli müzelerindendir.[169][170] Haliç‘in kıyısında kurulan Rahmi M. Koç Müzesi‘nde genellikle sanayi, ulaşım, endüstri ve iletişim tarihine ait 1800 ve 1900’lü yılların arabalokomotifteknedenizaltı ve uçakları sergilenmektedir.

Çinili Köşk Müzesi

1881 yılında kurulan İstanbul Arkeoloji Müzesi kendi türünde dünyanın en büyük müzelerinden biridir.[171] Müzede AkdenizHavzası, BalkanlarOrta DoğuKuzey Afrika ve Orta Asya‘ya ait 1 milyon arkeolojik parça bulunmaktadır. İstanbul Arkeoloji Müzesi’nin bünyesine ayrıca Çinili Köşk Müzesi de bulunur. Müzede Selçuklu ve Osmanlı devirlerinden kalma İznik çinisi ve seramik örnekleri sergilenmektedir. Sultanahmet Meydanı‘nda bulunan Büyük Saray Mozaikleri Müzesi geç Roma İmparatorluğu dönemi ve erken Bizans İmparatorluğu dönemine ait Büyük Saray‘ın taban mozikleri ve duvar süslerini barındırır. Bu müzeye oldukça yakın olan Türk ve İslam Eserleri Müzesi‘nde ise çeşitli İslam uygarlıklarına ait geniş bir koleksiyon bulunmaktadır. Türkiye‘nin ilk özel müzesi olan Sadberk Hanım Müzesi‘de eski Anadolu uygarlıklarından, Osmanlılara kadar uzanan geniş bir yelpazede birçok eser içerir.[172]

Aya İrini

Beşiktaş ilçesinde yer alan Yıldız Sarayı, İstanbul Antika Fuarı’na ev sahipliği yaparak Doğu ve Batı’dan birçok antika eseri bir araya getirmiştir.[173] Şişli‘nin Mecidiyeköysemtinde bulunan Çok katlı Mecidiyeköy Antikacılar Çarşısı şehrin en büyük antikacılar çarşısıdır. 1455 – 1461 yılları arasında II. Mehmet tarafından yaptırılan Eminönü‘ndeki Kapalı Çarşı mücevher, halı, sanat eseri ve antika eşyalar satan sayısız dükkân vardır.[174] Beyazıt Meydanı‘ndaki tarihi ve nadir kitapların satıldığı Sahaflar Çarşısı, dünyanın en eski kitap çarşılarından birisidir. Sürekli olarak geç RomaBizans ve Osmanlı döneminden bu yana faaliyet göstermektedir.[175]

Canlı gösteriler ve konserler için ev sahipliği yapan bir numaralı tarihi mekânlar Aya İriniRumeli HisarıYedikule HisarıTopkapı Sarayı avlusu ve Gülhane Parkı‘dır. Önemli bir kültür öğelerinden biride Türk Hamamı‘dır. Osmanlı döneminde yapılan ve buna en iyi örnek olan Çemberlitaş Hamamı (1584), Fatih‘in Çemberlitaş semtindedir.[176]

Rekreasyon

Geleneksel plajlar su kirliliği nedeniyle yavaş yavaş kaybolmaktadır. Ancak son zamanlarda şehirde eski plajlar yeniden açılmaktadır. Kentin yüzme için en çok tercih edilen yerleri, BakırköyKüçükçekmeceSarıyer ve Boğaz‘dır. Şehir dışında kalan AdalarSilivri ve Tuzla‘nın yanı sıra Karadeniz‘e kıyısı bulunan Kilyos ve Şile de yüzmek ve dinlenmek için tercih edilmektedir.

Prens AdalarıMarmara Denizi‘ndeki bir grup adadan oluşmaktadır. Kartal ve Pendik ilçelerinin güneyinde kalan adalarda 19. ve 20. yüzyıl başlarından kalma birçokçam ve fıstık çamı vardır. Ayrıca bu dönemden kalma neoclassical and art nouveau tarzında Osmanlı yazlık konkları vardır. Adalarda başlıca balık ve deniz yemekleri yaygındır. İstanbul’a uzak mesafede bulunan Şile ilçesi yazlık ve dinlenme yeri olma özelliği ile bilinir. Şehir merkezine uzaklığı 50 kilometredir. Bozulmamış beyaz kum plajı bulunur.

Kapalı Çarşı, dünyanın en büyük ve en eski kapalı alışveriş merkezlerinden birisidir.

Alışveriş

İstanbul’da çok sayıda tarihi çarşı vardır. Kapalı Çarşı (1461), Mahmutpaşa Çarşısı (1462) ve Mısır Çarşısı bunlardan en önemlileridir. İlk modern alışveriş merkezi ise Bakırköy ilçesinde bulunan Galleria‘dır. 20. yy’ın son yıllarında daha ziyade “alışveriş merkezi” adı verilen modern çarşıların sayısı artmıştır. Bunların en önemlileri, Akmerkez 1993, Capitol Alışveriş Merkezi 1994, Profilo Alışveriş Merkezi 1998,Cevahir Alışveriş Merkezi 2002, Avrupa’nın ve Dünya’nın en iyi alışveriş merkezi ödülünü kazanan Metrocity (2003), Kanyon Alışveriş Merkezi (2006), İstinye Park (2008), Meydan Alış Veriş Merkezi (Ümraniye[177] – Merter[178] – 2009).

Restoranlar

İstanbul, geleneksel Türk lokantaları ile birlikte, Avrupa ve Uzak Doğu‘lu birçok restoran ve diğer mutfakları bünyesinde barındırmaktadır. Kentin en önemli meyhane ve barları şehrin en canlı yerlerinden biri olan Beyoğlu ilçesindeki İstiklal Caddesi‘nde toplanmıştır. 1876 yılında açılan Çiçek Pasajı, pekçok tarihi meyhane, bar ve restoranı içerisinde bulundurmaktadır. 1870 yılındaki büyük Beyoğlu yangını sonucu yanarak yıkılan Naum Tiyatrosu‘nun yerine Hristaki Zografos Efendi tarafından inşa ettirilmiştir. Rum Cleanthy Zanno’nun mimarlığında yeni bir tip çarşı binası olarak Cité de Péra adıyla açılmıştır.

Diğer tarihi bar ve kahvehaneler Tünel Pasajı çevresindeki alanlarda ve Asmalımescit Sokağı yakınlarında ve yine Çiçek Pasajı’nın arka darafına düşen Nevizade Sokağı’nda yoğunlukla bulunur. İstiklal Caddesi çevresindeki bazı tarih mahalleler farklı şekillerde yeniden restore edilmiştir. Galatasaray Lisesi yakınlarındaki Cezayir Sokağı‘nda resmi olmayan adıyla bilinen La Rue Française[179][180] de (Fransız Sokağı) frankofon barlar, kafeler ve canlı müzik dinletisi sunan restaronlar bulunmaktadır.[181]

İstanbul da tarihi balık lokantalarıda oldukça ünlüdür. En popüler balık lokantaları genellikle Boğaz‘da ve şehrin güneyindeki Marmara Denizi kıyılarındadır.[182][183]Ayrıca Marmara Denizi’ndeki en büyük Prens Adaları (BüyükadaHeybeliadaBurgazada ve Kınalıada) ve İstanbul Boğazı‘nın kuzey girişinde bulunanAnadolu Kavağı‘da tarihi balık restoranlarıyla ünlüdür.

Gece hayatı

Şehirdeki pek çok gece kulübü, barlar, restoranlar ve tavernalar canlı müzik ile birlikte insanlara hizmet vermektedir. Gece kulüpleri, restoran ve barların sayısında artışla birlikte yaz aylarında artan sıcaklık insanları bu yerlere çekmektedir. Özellikle İstiklal Caddesi ve Nişantaşı çevrelerinde kafeler, restoranlar, barlar, kulüpler, sanat galerileri, tiyatro ve sinemalar yoğunlaşmıştır. Babylon[184] ve Nu Pera Beyoğlu‘daki yaz ve kış hizmet veren gece kulüplerindendir.

En popüler açık hava gece kulüpleri İstanbul Boğazı kıyılarında bulunur. Ortaköy semtinde bulunan Sortie[185],[186] Reina[187][188] ve Anjelique[189] bunlardan bazılarıdır. Ortaköy semtinin bir diğer önemli mekânlarından Q Caz Bar ise canlı caz müziği ile insanlara şık bir ortam sunmaktadır.

Maslak semtindeki İstanbul Arena ve Boğaziçi‘ndeki Kuruçeşme Arena[190] dünyanın dört bir köşesinden gelen ünlü şarkıcı ve orkestraların canlı konserlerine ev sahipliği yapmaktadır. Maslak semtindeki bir başka yerlerden birisi olan Parkorman[191]Music TV‘nin 2002 yılındaki canlı konser ve partilerine ev sahipliği yapmıştır.

Ulaşım

Ana madde: İstanbul halk taşımacılığı

Kent dışı ulaşım

Atatürk Havalimanı

Karayolu ile ulaşımda kullanılan Büyük İstanbul Otogarı, 1980’li yıllarda Topkapı‘da bulunan İstanbul Trakya Otogarı’nın yetersiz gelmesi üzerine, 1987’de yapımına başlanmış, 1994 yılında hizmete girmiştir.[192]

Kente demiryolu ile ulaşım için kullanılan Haydarpaşa Garı, 1908’de İstanbul – Bağdat Demiryolu hattının başlangıç istasyonu olarak inşa edilmiştir. Gar, TCDD‘nin ana istasyonudur. İstanbul’un Anadolu Yakası‘nda Kadıköy‘de bulunur. Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerinde bu istasyondan Bağdat Demiryolu yanında Hicaz Demiryolu seferleri de yapılmaya başlanmıştır.[193] Şehrin Avrupa yakasında Eminönü‘nde bulunan Sirkeci Garı Trakya ve Avrupa’ya demiryolu ulaşımının başlangıcıdır.

Kente havayolu ile ulaşım için Atatürk Havalimanı[194] ile Sabiha Gökçen Havalimanları mevcuttur.[195] 3. Havalimanının da yapılması gündemdedir.

Kentin Türkiye’deki önemli merkezlere uzaklığı şöyledir: Kayseri 770 Adana 939, Hatay 1171, Ankara 454, Antalya 724, Bursa 243, Edirne 227, Diyarbakır 1372,Gaziantep 1136, İzmir 565, Konya 663, Kayseri 770, Samsun 733, Trabzon 1067 km.[196]

Kent içi ulaşım

İstanbul Raylı Sistem Haritası

İlde kent içi ulaşımda kullanılmak üzere İETT ve Ulaşım AŞ tarafıdan[197] işletilen metrotramvaymetrobüs otobüslerin yanında dolmuş veİDO tarafından işletilen deniz otobüsleri ve feribotlar da kullanılmaktadır. İstanbul, 1876’da yapılan Tünel ile toplu taşımada metronun ilk kullanıldığı yerlerdendir. Yapımına 2004 yılında başlanan Marmaray tamamlandığında, Avrupa yakası ile Asya yakası arasında raylı sistem ile yolculuk yapılabilecektir.[198] Kentte onüç adet raylı sistem hattı vardır ve bu hatların uzatılması ve yenilerinin yapılması projeleri vardır.[199] Kentte ayrıca 1510 m uzunluğundaki Fatih Sultan Mehmet ve 1071 m uzunluğundaki Boğaziçi Köprüsü ile Avrupa Yakası ileAsya Yakası arasındaki ulaşım sağlanır. 3. Köprünün ihalesi bugünlerde yapılmaktadır.

Metro

Ana madde: İstanbul metrosu

İstanbul Teknik Üniversitesi Müzesi’nde, son senelerde eski kitaplar arasında bulunarak sergilenen, Avant Projet d’un Metropoliain a Constantinople (İstanbul’da bir metro ön projesi) L. Guerby Ing. imzasını taşıyor. Projenin eldeki mavi ozalit kopyası 1/5.000 ölçeğinde. Güzergah üzerindeki 24 istasyon Topkapı suriçi tramvay durağından başlayarak Şişli tramvay durağında son buluyor. İstasyonlarda peron uzunlukları 75 m; en uzun ara 975 m, en kısa ara 220 m olarak önerilen proje, 10 Ocak 1912 tarihini taşıyor.

İstanbul Metrosu ile ilgili yapılan son proje IRTC kapsamında 1987’de gerçekleştirilen çalışmadır. Bu konsorsiyum İstanbul Metrosu ile birlikte “Boğaz demiryolu tüneli” projesini de birlikte hazırlamıştır. Bu etütte metro güzergahı 16.207 m olup istasyonları Topkapı – Şehremini – Cerrahpaşa – Yenikapı – Unkapanı – Şişhane – Taksim – Osmanbey – Şişli – Gayrettepe – Levent – 4.Levent olan bir hat önermiştir. Bu projenin ŞişhaneHacıosman arası açılmış olup[200], kalan kısımları inşa hâlindedir: Güneyinde Yenikapı’ya uzatma çalışmaları sürmektedir.

2004 yılında temelleri atılan ve yapımı devam eden Marmaray Projesi‘nin 2013 yılının sonlarına kadar tamamlanması planlanmaktadır. Avrupa ve Asya yakasını İstanbul Boğazı‘nın altından birleştirecek banliyö hattı iyileştirme projesidir. Adının ilham kaynağı olan Ankaray ve Bursaray‘dan tamamen farklıdır. Zira Ankaray ve Bursaray birer metrodur. Marmaray ise Manş Denizi‘ndeki Eurotunnel benzeri bir demiryolu projesidir. Bununla beraber İstanbul metrosuna aktarma bağlantıları da vardır.[201]

Anadolu Yakası’nda ise 2005 yılında Kadıköy-Kaynarca Metrosu‘nun temeli atılmıştır. Hat, Temmuz 2012 tarihinde Kadıköy-Kartal olarak hizmete girecek, Kaynarca uzatması açıldığında 26,5 KM uzunluğuyla İstanbul’un en uzun metrosu olarak 19 istasyona sahip olacaktır. Hattın Sabiha Gökçen Havaalanı ile bağlantısının yapılması da gündemdedir.

Ayrıca Üsküdar-Çekmeköy metro projesinin de 2012 Mart ayı itibariyle inşaatına başlandı. Projenin 38 ayda bitirilmesi planlanmaktadır.

Medya

İlk Türkçe gazete Takvim-i Vekayi, 1 Ağustos 1831 tarihinde Bâb-ı Âli semtinde basıldı.[202] Bâb-ı Âli böylece medyanın en önemli merkezi hâline gelmiştir. İstanbul,Türkiye‘nin medya başkenti olmakla birlikte çeşitli yerli ve yabancı basın kuruluşları arasında büyük bir rekabet vardır. Türkiye’nin önemli ulusal medya ve yayın kuruluşlarının merkezide çoğunlukla İstanbul’dadır. Aynı zamanda Ankara ve İzmir‘de de yayın merkezleri vardır.[203] İstanbul merkezli büyük gazete kuruluşları olan;PostaZamanHürriyetMilliyetSabahRadikalCumhuriyetTürkiyeAkşamStarBirGünTercümanVatanTakvimYeni Şafak ve Türkiye‘nin ilk İngilizce gazetesi olan Hürriyet Daily News[204] ile Today’s Zaman bunların başlıcalarıdır. Ayrıca çok sayıda yerel – ulusal TV ve radyo istasyonlarıda İstanbul’da bulunmaktadır. TNT,STVCNBC-eCNN TürkUlusal KanalMTV TürkiyeFOXTRT (Ana binasının biri de Ankara’dadır.) NTVKanal DATVShow TVStar TVCine5Skytürk 360TGRT HaberKanal 7KanalTürkFlash TV ve diğer birçok sayıdaki TV kuruluşları bunların arasındadır. Şehirde yüzü geçkin FM radyo istasyonuda bulunmaktadır.[205]

Spor

Tuzla İstanbul Park

Bizans ve Roma dönemlerinden beri bir çok spor faaliyetine ev sahipliği yapan İstanbul; günümüzde futbol, basketbol, voleybol ve çeşitli motor yarışlarına ev sahipliği yapar. Türkiye liglerinin üç büyüğü GalatasarayFenerbahçe ve Beşiktaş‘ın antrenman ve maç sahaları burada bulunmaktadır.[206][207] Bunun yanında basketbolda Anadolu EfesGalatasaray Medical ParkFenerbahçe Ülkerve Beşiktaş ile voleybolda EczacıbaşıGalatasarayBeşiktaş Bahçeşehir ÜniversitesiFenerbahçe Universal ve Vakıfbank Türk Telekom hentbolda ise Beşiktaş gibi takımlar şehrin önemli kulüpleridir.

Ali Sami Yen Spor Kompleksi Türk Telekom ArenaAtatürk Olimpiyat Stadı ve Şükrü Saraçoğlu Stadı UEFA‘nın beş yıldızlı stadları arasındadır ve Atatürk Olimpiyat Stadı2005 Şampiyonlar Ligi Finali‘ne ev sahipliği yapmıştır.[208] Aynı şekilde Şükrü Saraçoğlu Stadı da 2009 UEFA Kupası Finali‘ne ev sahipliği yapmıştır.

Dünyanın en büyük spor organizasyonlarından biri olan Formula 1 yarışlarına ev sahipliği yapmakta olan İstanbul Park Pisti, toplam 2 milyon 215 bin m2’lik bir alanı kaplamaktadır.[209]

Türkiye’nin en önemli hipodromu olan Veliefendi Hipodromu kentteki önemli yarışlara ev sahipliği yapmaktadır.

2012-2013 Sezonu Kulüpleri; bulundukları ligler, kullandıkları stadlar ve spor salonları

Futbol

Süper Lig

Kulüp

Saha

Kapasite

Kuruluşu

İstanbul BŞB Atatürk Olimpiyat Stadyumu 82.576 1990
Galatasaray Türk Telekom Arena 52.650 1905
Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu 50.530 1907
Beşiktaş BJK İnönü Stadyumu 32.145 1903
Kasımpaşa Recep Tayyip Erdoğan Stadyumu 14.234 1921

1. Lig

Kulüp

Saha

Kapasite

Kuruluşu

Kartalspor Kartal Stadyumu 15.000 1949

2. Lig

Kulüp

Saha

Kapasite

Kuruluşu

Sarıyer Yusuf Ziya Öniş Stadyumu 10.000 1940
İstanbul Güngörenspor Mimar Yahya Baş Stadyumu 7.589 1983
Pendikspor Pendik Stadyumu 4.000 1950
Gaziosmanpaşaspor Gaziosmanpaşa Stadyumu 4.000 1965
Tepecikspor Tepecik Belediye Stadyumu 3.000 1988
Bayrampaşaspor Çetin Emeç Stadyumu 2.500 1959
Eyüpspor Eyüp Stadyumu 2.500 1919

3. Lig

Kulüp

Saha

Kapasite

Kuruluşu

Sancaktepe Belediyespor Hakan Şükür Stadyumu 7.000 2008
Fatih Karagümrük Vefa Stadyumu 6.500 1926
Beylerbeyi Beylerbeyi 75. Yıl Stadyumu 5.500 1903
Anadolu Üsküdar 1908 Beylerbeyi 75. Yıl Stadyumu 5.500 1908
Maltepespor Maltepe Hasan Polat Stadyumu 5.000 1923
İstanbulspor Bahçelievler İl Özel İdare Stadyumu 4.350 1926
Silivrispor Silivri Stadyumu 3.000 1957
Ümraniyespor Ümraniye Belediye İlçe Stadyumu 655 1938

Basketbol

Beko Basketbol Ligi

Kulüp

Saha

Anadolu Efes Ayhan Şahenk Spor Salonu
Beşiktaş Abdi İpekçi Arena
Fenerbahçe Ülker Ülker Sports Arena
Galatasaray Medical Park Abdi İpekçi Arena

TKBL

Kulüp

Saha

Beşiktaş BJK Akatlar Arena
Fenerbahçe Ülker Sports Arena
Galatasaray Abdi İpekçi Arena
İstanbul Üniversitesi B.G.D. Avcılar Spor Salonu

Voleybol

Aroma Bayanlar Voleybol 1. Ligi

Kulüp

Saha

Bakırköy Belediyesi Yeşilyurt Yeşilyurt Spor Salonu
Beşiktaş Bahçeşehir Üniversitesi Akatlar Spor Salonu
Eczacıbaşı Vitra Eczacıbaşı Spor Salonu
Fenerbahçe Universal Burhan Felek Spor Salonu
Galatasaray Burhan Felek Spor Salonu
Sarıyer Belediyesi Spor Kulübü Sarıyer Spor Salonu
Vakıfbank Türk Telekom Burhan Felek Spor Salonu

Aroma Erkekler Voleybol 1. Ligi

Kulüp

Saha

Fenerbahçe Grundig Burhan Felek Spor Salonu
Galatasaray Burhan Felek Spor Salonu
İstanbul BŞB Haldun Alagaş Spor Salonu

Hentbol

Türkiye Erkekler Hentbol Süper Ligi

Kulüp

Saha

Beşiktaş Süleyman Seba Spor Salonu
Yeditepe Spor Hakkı Başar Spor Salonu

Türkiye Kadınlar Hentbol Süper Ligi

Kulüp

Saha

Maltepe Belediyesi Gençlik Spor Yakacık İTO Spor Salonu
Üsküdar Belediyesi Spor Haldun Alagaş Spor Salonu

Türk Telekom Arena

BJK İnönü Stadyumu

Şükrü Saracoğlu Stadyumu

Kardeş kentler

İstanbul’un dört kıtadan 64 kardeş kenti vardır. Bu sayı 1993 yılından beri yaklaşık iki kat artmıştır.[210][211]

Avrupa

Asya

Amerika

Afrika

Görüntüler

Aya İrini Kilisesi, 1912

Dolmabahçe Sarayı

Ayasofya Müzesi

Galata Kulesi

Kariye Müzesi

Çırağan Sarayı

Haydarpaşa Garı

İstiklal Caddesi

İstanbul Üniversitesi

İstanbul Teknik Üniversitesi

Levent

Sultanahmet Meydanı‘ndaki dikilitaş

Ayrıca bakınız

Notlar ve Kaynakça

  1. ^ “İllere göre merkez ve belde/köy nüfus toplamları”Türkiye İstatistik Kurumu. 2010. Erişim tarihi: 2010-02-13.
  2. ^ “Cumhuriyet Dönemi’nde Ankara başkent yapılmışsa da İstanbul kültürel başkent olma özelliğini korumuştur.” İstanbul, Anadolu Yayıncılık (1983), s.4086.
  3. ^ İstanbul Büyükşehir ve metropol
  4. ^ “İki kıta üzerine kurulu İstanbul, Türkiye’nin siyasi ve iktisadi merkezi olmayı sürdürmektedir.” (“À cheval sur deux continents Istanbul demeure le pôle culturel et économique de la Turquie.“)Istanbul, Michelin (2011), s. 106. ISBN 2-06-715438-9, 9782067154384
  5. ^ List of cities proper by population
  6. ^ PriceWaterhouseCoopersU.K. Economic Outlook and Global City GDP Ranking 2005-2020 Full Report(PDF)
  7. ^ İstanbul kent haritası
  8. ^ “İstanbul’a merhaba”. istanbul.gov.tr T.C. İstanbul Valiliği. Erişim tarihi: 2009-07-28.
  9. ^ İstanbul ilçeleri
  10. ^ [1]T.C. Kültür Bakanlığı Osmanlı başkentleri sayfası.
  11. ^ “Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyetin ilanı ve halifeliğin kaldırılması”(pdf). hacettepe.edu.tr (Hacettepe Üniversitesi). Erişim tarihi: 2009-07-29.
  12. ^ Georgacas, Demetrius John (1947). “The Names of Constantinople”Transactions and Proceedings of the American Philological Association (The Johns Hopkins University Press)78: 347–67. doi:10.2307/283503.
  13. ^ Evans 2000, sayfa 16
  14. ^ Necdet Sakaoğlu (1993). “İstanbul’un adları”.Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi. Türkiye Kültür Bakanlığı.
  15. ^ Room 2006, sayfalar 177
  16. ^ Constantinople, Thomas K. Wukitsch, B.A., M.S
  17. ^ Necdet Sakaoğlu (1993). “Kostantiniyye”.Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi. Türkiye Kültür Bakanlığı.
  18. ^ Evliya Çelebi Seyahatnamesi, 5. Kitap, “Hazırlayan”: Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, YKY Yayınları, İstanbul 2001, s. 44, 109, 119, 137, 157. ISBN 975-08-0235-7
  19. ^ Evliya Çelebi Seyahatnamesi, 5. Kitap, “Hazırlayan”: Yücel Dağlı, Seyit Ali Kahraman, İbrahim Sezgin, YKY Yayınları, İstanbul 2001, s. 7, 8, 10… ISBN 975-08-0235-7
  20. ^ Lexicorient, Istanbul
  21. ^ Britannica, Istanbul
  22. ^ yedi kıta dergisi Eksik kaynak bilgisi; silinmemesi için düzeltilmeli.
  23. ^ Askeri Tarih Belgeleri Dergisi, Sayı 85, s. 16.
  24. ^ TDK Sözlük: İstanbul Efendisi
  25. ^ Richard D. Robinson (1965). The First Turkish Republic: A Case Study in National Development. Cambridge University Press.
  26. ^ Stanford and Ezel Shaw (1977). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Cambridge University Press.
  27. ^ Yarımburgaz Mağarası kazıları01 Nisan 2009
  28. ^ İstanbul’un Tarihçesi, harika.istanbul.gov.tr2009-07-28 tarihinde erişildi.
  29. ^ BBC: “Istanbul’s ancient past unearthed”Published on January 10, 2009. Retrieved on January 11, 2009.
  30. ^ “Hürriyet: Bu keşif tarihi değiştirir (2 October 2008)”. Hurriyet.com.tr. 2009-05-23. Erişim tarihi: 2009-05-28.
  31. ^ “Hürriyet: Photos from the Neolithic site, circa 6500 BC”. Fotogaleri.hurriyet.com.tr. Erişim tarihi: 2009-05-28.
  32. ^ “Cultural Details of Istanbul”. Republic of Turkey, Minister of Culture and Tourism. Erişim tarihi: 2007-10-02.
  33. ^ Vailhé, S. (1908). “Constantinople”.Catholic Encyclopedia4. New York: Robert Appleton Company. Erişim tarihi: 2007-09-12.
  34. ^ “The Early History of Constantinople”. Erişim tarihi: 2008-07-12.
  35. ^ İstanbul. Britannica Online. 2007-09-27.
  36. ^ “İstanbul’un tarihteki isimleri”. Istanbulhotels.net. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  37. ^ Fetihle gelen yenilikler
  38. ^ 1509 Büyük İstanbul Depremi
  39. ^ Tanzimat Fermanı yenilikleri
  40. ^ İstanbul’un işgali
  41. ^ [2]
  42. ^ 15. Dünya Ekonomi Kongresi26 Temmuz 2009 tarihinde ulaşıldı.
  43. ^ Türkiye cumhuriyeti nüfus sayımları
  44. ^ 1973 yılı Boğaziçi Köprüsü’nün açılış videosu.2009-07-28 tarihinde erişildi.
  45. ^ Britannica/Hagia Sophia
  46. ^ Archnet/Hagia Sophia
  47. ^ “2010 Avrupa Kültür Başkenti İstanbul, Fethiye Camii”. ibb.gov.tr. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  48. ^ Osmanlı Sanatı
  49. ^ Resim:Istanbul districts.pngResim:Tekirdağ districts.png ve Resim:Kocaeli districts.pngincelendiğinde çıkan sonuç
  50. ^ “Kuzey Anadolu Fay Hattı”. Marmara Üniversitesi. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  51. ^ “Geçmişten günümüze İstanbul depremleri”. iski.gov.tr. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  52. ^ “Heightened odds of large earthquakes near Istanbul: An interaction-based probability calculation”. Science. 2000.
  53. ^ “Quake increases risk for temblor in Istanbul”. MIT News Office. 1999-09-25. Erişim tarihi: 2006-08-20.
  54. ^ a b c d e İstanbul’un iklimi
  55. ^ “Yıllık Toplam Yağış Verileri – Meteoroloji Genel Müdürlüğü”. Meteor.gov.tr. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2010.
  56. ^ “İstanbul Bölge Müdürlüğü’ne Bağlı İstasyonlarda Ölçülen Ekstrem Değerler”. Meteor.gov.org. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2010.
  57. ^ Worldweather.org
  58. ^ İstanbul Yıllık Toplam Yağış Verileri – Türkiye Devlet Meteoroloji Genel Müdürlüğü (DMİ)
  59. ^ Skylife Türk Hava Yolları’nın Aylık Dergisi – Nisan 2008 “İstanbul’un ormanlarında ilkbahar” Yazan: Mehmet Tokcan Fotoğraf: Aykut İnce
  60. ^ “Fatih İlçesi’nin sınırları”. fatih.bel.tr (Fatih Belediyesi). Erişim tarihi: 2009-07-28.
  61. ^ “Dolmabahçe Sarayı resmi web sitesi”. dolmabahce.gov.tr. Erişim tarihi: 2009-07-28.
  62. ^ T.C. İstanbul Valiliği, Kadıköy İlçesi’nin tanıtımı. istanbul.gov.tr2009-07-28 tarihinde erişildi.
  63. ^ T.C. İstanbul Valiliği, Üsküdar İlçesi’nin tanıtımı. istanbul.gov.tr2009-07-28 tarihinde erişildi.
  64. ^ “Türkiye’de Doğu’dan Batı’ya göç”(ppt). İstanbul Teknik Üniversitesi. Erişim tarihi: 2009-07-28.
  65. ^ “Türkiye’de kentleşme, sanayileşme, arazi kullanımı ve çevre sorunları”. hacettepe.edu.tr (Hacettepe Üniversitesi). Erişim tarihi: 2009-07-28.
  66. ^ IstanbulIstanbul Helikopter resimleri
  67. ^ “Istanbul”Britannica. 2008. Erişim tarihi: 2008-05-15.
  68. ^ “Istanbul”Governorship of Istanbul. 2009. Erişim tarihi: 2009-04-08.
  69. ^ “İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarihçesi”. ibb.gov.tr. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  70. ^ Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Nüfus Sayımı 2011 İstatistikleri
  71. ^ Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Nüfus Sayımı 2011 İstatistikleri
  72. ^ “TUİK, İl yaş grubu ve cinsiyete göre nüfus – 2011, İstanbul”. Erişim tarihi: 26 Ocak 2011.
  73. ^ Ortaylı, İlber. İstanbul’dan Sayfalar. İstanbul: Alkım Yayınevi. ss. s. 286. ISBN 9944-1-4801-6.
  74. ^ Tahsin Öz, İstanbul Camileri ı,ıı, TTK Ankara 97.3.bs.
  75. ^ Halifeliğin son merkezi İstanbulAtatürk Araştırma Merkezi başkanlığı resmi web sitesi, 23 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  76. ^ T.C. Milli Eğitim Bakanlığı resmi web sitesi, 3 Mart 1924 Halifeliliği kaldırılması.23 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  77. ^ T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı resmi web sitesi.
  78. ^ Globalization, Cosmopolitanism, and the Dönme in Ottoman Salonica and Turkish Istanbul. Marc Baer. University of California, Irvine.
  79. ^ “Batı Trakya Türkleri”. http://www.hrw.org. Erişim tarihi: 22.06.2009.
  80. ^ “Varlık Vergisi ve 6-7 Eylül Olayları”(pdf). Marmara Üniversitesi. Erişim tarihi: 2009-07-28.
  81. ^ The European Union and Border Conflicts: The EU and Cultural Change in Greek-Turkish Relations
  82. ^ Nikolaus Himmler, Ruth Lochar, Hildegard Toma, ed. (2008). “Türkiye”. Museums of the World1. Münih. ss. 690, 691, 692, 693, 694, 695.
  83. ^ İstanbul’da ki sinagogların listesi, İngilizce Vikipedi
  84. ^ Neve Şalom Sinagogu Vakfı web sitesi.Türkçe, 24 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  85. ^ “Turkey’s new rich find the Midas touch”. The Sunday Times. 2008-03-09. Erişim tarihi: 2009-06-18.
  86. ^ İstanbul Menkul Kıymetler Borsası resmi web sitesi24 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  87. ^ İMKB’nin tarihçesi24 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  88. ^ “Ottoman Bank Museum: History of the Ottoman Bank”. Obarsiv.com. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  89. ^ “Ottoman Bank Museum”. Ottoman Bank Museum. Erişim tarihi: 2009-06-18.
  90. ^ “Istanbul Stock Exchange: “İMKB’nin Kuruluşundan İtibaren Önemli Gelişmeler” (Timeline of important events since 1985)”. Imkb.gov.tr. 2000-07-31. Erişim tarihi: 2009-07-14.
  91. ^ http://www.aktifhaber.com/ithalat-ve-ihracak-rekoru-kiran-sehirler-520502h.htm
  92. ^ http://www.haberler.com/istanbul-a-gelen-turist-sayisi-8-milyona-ulasti-3237594-haberi/
  93. ^ İ.Ü. Bilgisayar Bilimleri. “History of Istanbul University (Turkish)”. Istanbul.edu.tr. Erişim tarihi: 2009-07-27.
  94. ^ “TC MEB, Kuruluş Yıllarına Göre Üniversitelerimiz sayfası”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  95. ^ “World Oldest Universities”. Topuniversities.com. Erişim tarihi: 2009-07-27.
  96. ^ “Boğaziçi Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  97. ^ “Galatasaray Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  98. ^ “İstanbul Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü (İngilizce). Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  99. ^ “İstanbul Teknik Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  100. ^ “Marmara Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  101. ^ “Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  102. ^ “Yıldız Teknik Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  103. ^ “İstanbul Medeniyet Üniversitesi resmî sitesi”. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2011.
  104. ^ “Üniversitesi resmî sitesi”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  105. ^ “Bahçeşehir Üniversitesi resmî sitesi, Ulaşım bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  106. ^ “Beykent Üniversitesi resmî sitesi”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  107. ^ “Doğuş Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  108. ^ “Fatih Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  109. ^ “Haliç Üniversitesi resmî sitesi, Yerleşke bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  110. ^ “Işık Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  111. ^ “İstanbul Arel Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  112. ^ “İstanbul Aydın Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  113. ^ “İstanbul Bilgi Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  114. ^ “İstanbul Bilim Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  115. ^ “Yapi.com.tr, Kemerburgaz’a Üniversite Kurulacak haberi”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  116. ^ “İstanbul Kültür Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  117. ^ “İstanbul Şehir Üniversitesi resmî sitesi”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  118. ^ “İstanbul Ticaret Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  119. ^ “Kadir Has Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  120. ^ “Koç Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  121. ^ “Maltepe Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  122. ^ “Okan Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  123. ^ “Özyeğin Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  124. ^ “Piris Reis Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  125. ^ “Sabancı Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  126. ^ “Yeditepe Üniversitesi resmî sitesi, İletişim bölümü”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  127. ^ “tumgazeteler.com, İki yeni vakıf üniversitesi yolda haberi”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  128. ^ “Galatsaray Lisesi Tarihi”. gsu.edu.tr. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2009.
  129. ^ İstanbul Erkek Lisesi web sitesi27 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  130. ^ Cağaloğlu Anadolu Lisesi Web Sitesi21 Ekim 2010 tarihinde erişildi.
  131. ^ a b Kadıköy Anadolu Lisesi web sitesi27 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  132. ^ “Official website of the Liceo Italiano Statale I.M.I. in Istanbul”. Liceoitaliano.net. Erişim tarihi: 2009-07-27.
  133. ^ “Official website of Robert College in Istanbul”. robcol.k12.tr. Erişim tarihi: 2009-07-27.
  134. ^ İstanbul’daki Kütüphanelerin listesi, Türkçe Vikipedi2009-07-28 tarihinde erişildi.
  135. ^ a b Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (2006).Emerging Turkey. Oxford Business Group. ss. 176.ISBN 1902339479.
  136. ^ Briggs, Helen (2006-12-19). “Health – Personal story: IVF in Istanbul”. BBC News. Erişim tarihi: 2009-07-27.
  137. ^ “CIA — The World Factbook”. CIA. Erişim tarihi: 2009-07-27.
  138. ^ a b “İstanbul’da suyun tarihi”. iski.gov.tr. Erişim tarihi: 2009-07-27.
  139. ^ “İSKİ İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi: Tarihce”. Istanbul water and sewerage administration (history). Erişim tarihi: 2009-03-27.
  140. ^ “İSKİ Administration”. Istanbul water and sewerage administration. Erişim tarihi: 2006-03-11.
  141. ^ Türkiye Elektrik İletim A.Ş.27 Temmuz 2009 tarihinde erişilmiştir.
  142. ^ “Silahtarağa Elektrik Santrali”. eyub.bel.tr (Eyüp Belediyesi). Erişim tarihi: 2009-07-27.
  143. ^ a b c d “Posta Nezareti’nin kurulması”. ptt.gov.tr (PTT Genel Müdürlüğü). Erişim tarihi: 2009-07-27.
  144. ^ Istanbul City Guide: Beylerbeyi Palace
  145. ^ [3]T.C Kültür Bakanlığı, İstanbul Surları sayfası.
  146. ^ Radikal GazetesiBorç girdabında 50 yıl, 18 Ağustos 2002
  147. ^ Denizce.com. “Dolmabahçe Sarayı”.
  148. ^ [4]T.C. Kültür Bakanlığı Beylerbeyi Sarayı sayfası.
  149. ^ Topkapı Sarayı Müzesi tarihi, istanbul.gov.tr2009-07-28 tarihinde erişilmiştir.
  150. ^ [5]İstanbul Yıldız Sarayı.
  151. ^ [6]T.C. Kültür Bakanlığı Yıldız Sarayı sayfası.
  152. ^ [7]1910 Çırağan Sarayı yangını.
  153. ^ İBB Çırağan Sarayı.
  154. ^ [8]İstanbul Çırağan Sarayı tanıtımı.
  155. ^ “İstanbul semtlerinin adı nereden geliyor?”.
  156. ^ [9]Taksim Cumhuriyet Anıtı.
  157. ^ [10]İett Nostaljik tramvay sayfası.
  158. ^ [11]T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Taksim Cumuriyet Anıtı sayfası.
  159. ^ Çelebi, Mevlüt (2006). Taksim Cumhuriyet Anıtı. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.ISBN 975-16-1910-6.
  160. ^ [12]Şehri- İstanbul At Meydanı sayfası.
  161. ^ İstanbul SultanAhmet Meydanı.
  162. ^ Bizans Dönemi Ayasofya meydanı.
  163. ^ Sultanahmet Mitingiİstanbul Sultanahmet Mitingi, 6 Haziran 1919
  164. ^ Alman Çeşmesi.
  165. ^ 2010 Avrupa Kültür Başkenti İstanbul
  166. ^ [backPid=1 “İstanbul’u 2010 Avrupa Kültür Başkentliği süreci”]. istanbul2010.org. 2009-07-10. Erişim tarihi: 2009-07-29.
  167. ^ Istanbul Film Festival history, erişim tarihi: 10.06.2009
  168. ^ İstanbul Modern Sanat Müzesi resmi web sitesi.25 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  169. ^ Pera Müzesi web sitesi.25 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  170. ^ Sakıp Sabancı Müzesi web sitesi.25 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  171. ^ “İstanbul Arkeoloji Müzesi”. istanbul.gov.tr. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  172. ^ “Sadberk Hanım Museum official website”. © 2009 Büyükdere Piyasa Cad. No: 27- 29 Sarıyer, İstanbul. Erişim tarihi: 2009-06-09.
  173. ^ “İstanbul: Yıldız Sarayı”. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  174. ^ “Kapalı Çarşı”. istanbul.gov.tr. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  175. ^ “Sahaflar Çarşısı tarihi, 2010 Avrupa Kültür Başkenti tanıtımı.”. ibb.gov.tr (İstanbul Büyükşehir Belediyesi). Erişim tarihi: 2009-07-28.
  176. ^ “Istanbul’s Hamam”. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  177. ^ “Meydan AVM Resmi Veb Sitesi”.
  178. ^ “Meydan AVM Resmi Veb Sitesi”.
  179. ^ “La Rue Française”. La Rue Française. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  180. ^ Beyoğlu’na Fransız Sokağı
  181. ^ “Fransız Sokağı”. Governorship of Istanbul. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  182. ^ Zeynep Üner (February 2008). “En iyi balıkçılar”. TimeOut Istanbul. Erişim tarihi: 2009-07-24.
  183. ^ Dale M. Brown (1999-10-14). “Hooked on Istanbul seafood”. CNN TravelGuide. Erişim tarihi: 2009-07-25.
  184. ^ “Official website of Babylon night club in Istanbul”. Erişim tarihi: 2009-07-25.
  185. ^ “Official website of Sortie Beyoğlu and Sortie Ortaköy night clubs in Istanbul”. Erişim tarihi: 2009-07-25.
  186. ^ “Fashion TV Formula 1 Grand Prix Party at Sortie, Istanbul”. Fashion TV. 2007. Erişim tarihi: 2009-07-25.
  187. ^ “Official website of Reina night club in Ortaköy, Istanbul”. Erişim tarihi: 2009-07-25.
  188. ^ “Formula 1 Party at Reina, Istanbul”. YouTube. 2006. Erişim tarihi: 2009-07-25.
  189. ^ “Official website of Istanbul Doors – Anjelique night club in Istanbul”. Erişim tarihi: 2009-07-25.
  190. ^ “Official website of Kuruçeşme Arena”. Erişim tarihi: 2009-06-24.
  191. ^ “Parkorman resmi web sitesi”. Erişim tarihi: 2009-07-25.
  192. ^ “Büyük İstanbul Otogarı resmi sitesi, Genel Bilgiler sayfası”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  193. ^ “Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları resmi sitesi, Tarihçe sayfası”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  194. ^ “İstanbul Uluslararası Atatürk Havalimanı resmi sitesi, Ulaşım sayfası”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  195. ^ “İstanbul Sabiha Gökçen Uluslararası Havalimanı resmi sitesi,”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  196. ^http://www.kgm.gov.tr/Sayfalar/KGM/SiteTr/Uzakliklar/illerArasiMesafe.aspx
  197. ^ http://www.istanbul-ulasim.com.tr/default.asp
  198. ^ “Marmaray resmi sitesi, Tarihçe sayfası”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  199. ^http://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0stanbul_Ula%C5%9F%C4%B1m
  200. ^ http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/Pages/Haber.aspx?NewsID=19452
  201. ^ Marmaray.com.trMarmaray Projesi tanıtımı, 24 Temmuz 2009 tarihinde erişildi.
  202. ^ “Takvim-i Vekayi”. Erişim tarihi: 2009-07-26.
  203. ^ “CIA — The World Factbook”. CIA. Erişim tarihi: 2007-07-24.
  204. ^ “Turkish Daily News Doğan Grubu’na katıldı”. Hürriyet. 21 Ocak 2010. Erişim tarihi: 16 Mart 2010.
  205. ^ “Predavatel Europa – Radio Stations in Istanbul”. Predavatel.com. Erişim tarihi: 2009-07-26.
  206. ^ Fenerbahçe Şükrü Saraçoğlu Stadı.
  207. ^ Beşiktaş İnönü Stadı.
  208. ^ UEFA’nın 5 yıldızlı stadları listesi(İngilizce)
  209. ^ “Formula 1 İstanbul Park web sitesi”(Türkçe). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2009.
  210. ^ “Radikal gazetesi resmi sitesi, İstanbul’a 49 kardeş sayfası”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  211. ^ “İstanbul’un kardeşlik, işbirliği ve iyi niyet protokolleri imzaladığı şehirler”İstanbul Büyükşehir Belediyesi. Erişim tarihi: 5 Mart 2009.
  212. ^ “Milli Gazete resmi sitesi, İstanbul’un 29. kardeş şehri Şam sayfası”. Erişim tarihi: 4 Haziran 2009.
  213. ^ http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/Pages/Haber.aspx?NewsID=20463

Dış bağlantılar

Saray

Karadeniz

Kandıra

ÇerkezköyÇorlu

Körfez

   İstanbul

Marmara Ereğlisi

Marmara Denizi

Gebze

Önce gelen:
LinzVilnüs

Avrupa Kültür Başkenti
Pécs ve Essen
ile birlikte

2010

Sonra gelen:
TurkuTalinn

[göster]

İstanbul konuları

[göster]

Türkiye’deki il merkezleri

http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=İstanbul&oldid=12104924” adresinden alındı.

Kategoriler:

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: